ΠΟΝΗΜΑ ΨΥΧΗΣ, Ρεγγίνας Γελαδά, Ποιητική συλλογή, Αθήνα, 2012

Η Ρεγγίνα Γελαδά, Ζακυνθία στην καταγωγή, δραστήριο μέλος της Λέσχης Ανάγνωσης στη Ραφήνα Αττικής, ασχολείται αρκετά χρόνια με τη γραφή ποιημάτων και πεζών σε μικρή λογοτεχνική φόρμα. Στην ποιητική συλλογή της «Πόνημα ψυχής», που περιλαμβάνει 29 ποιήματα, εκφράζει τις περιπέτειες της ανθρώπινης ψυχής και τη δύναμη αντίστασης της σε αυτές. Μοντέρνα γραφή, προσεγμένη έκφραση κάνουν αυτή τη μικρή μελέτη ψυχής να ξεχωρίζει!

Η συλλογή ξεκινά με το ποίημα Όρκος, το οποίο μπορεί να εκληφθεί ως εισαγωγή στη συλλογή, αφού η ποιήτρια αναγνωρίζοντας το δύσκολο να εκφραστούν τα πάθη της ψυχής, παίρνει όρκο ότι θα προσπαθήσει γι αυτό. Η επιλογή και η επανάληψη του ρήματος «ορκίζομαι», στην αρχή κάθε τετράστιχου του ποιήματος, φανερώνει τη θέληση και επιμονή της να εκφραστεί αληθινά, όσο μπορεί. 

Ορκίζομαι να ιχνηλατήσω... τα μονοπάτια που ακολουθεί η ψυχή προκειμένου να ανέβει στο ανώτατο στάδιο, στο οποίο μπορεί να φτάσει...,

Ορκίζομαι να μιλήσω για την Ανάγκη... που κινεί την ψυχή σωρεύοντας σ’ αυτήν παθήματα και μαθήματα, 

Ορκίζομαι να στηρίξω την αλήθεια..,

Ορκίζομαι να πώ για τη λυσσαλέα πάλη που δίνει στης καρδιάς τα αλώνια/ η αιώνια ψυχή με τον ευκλείδειο νου/ χωρίς νικητή και ηττημένο. 

Το μότο που προτάσσει των ποιημάτων της παρμένο από το φιλόσοφο Ηράκλειτο προετοιμάζει τον αναγνώστη για το δύσκολο της εξερεύνησης της ανθρώπινης ψυχής να βρεθεί η αλήθεια της. Της ψυχής τα πέρατα όσο και να βαδίσεις/ 

Δεν μπορείς να τα βρεις, ακόμα κι αν ακολουθήσεις/ όλους τους δρόμους. Τόσο βαθύ νόημα έχει.

ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΚΡΑΤΟΣ - Κυριαρχία, Δίκαιο, Δικαιώματα, Δημήτρης Χριστόπουλος, Εκδ. Πόλις, 2022

Εισαγωγή

Πώς σχηματίστηκε το Κράτος Δικαίου στην Ευρώπη τα τελευταία 500 χρόνια εξιστορείται στο βιβλίο "Ταξίδι στο Κράτος" του Δημήτρη Χριστόπουλου, καθηγητή Πολιτειολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Το κράτος αυτό σήμερα όμως απειλείται, παρόλη την προοδευτικότητα ώστε να προστατεύει περισσότερο ή λιγότερο το σύνολο των πολιτών του!

Κι αυτό επετεύχθη επειδή στηρίχθηκε στην έννοια του Δικαίου που πηγάζει από τους ανθρώπους για τους ανθρώπους και δημιούργησε τους κατάλληλους θεσμούς για να το κατοχυρώσει ανεξάρτητα από ποιος κυβερνά. Με άλλα λόγια οι άνθρωποι στα νεωτερικά χρόνια εκ-λογίκευσαν τη φύση της εξουσίας και αρνήθηκαν τη θεϊκή προέλευση της άρα μπόρεσαν έτσι να αμφισβητήσουν και να αντισταθούν στην εξουσία που γίνεται καταπιεστική, βίαιη και άδικη! Έτσι η συγκρότηση του σύγχρονου κράτους έφερε μαζί του τα αιτήματα για ελευθερία, ισότητα, περιορισμό των αυθαιρεσιών της εξουσίας, κατοχύρωση της δημοκρατίας, ανθρώπινα δικαιώματα κλπ
Προηγουμένως - εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων πχ αρχαία Αθήνα - οι κάθε λογής ηγεμόνες από το φύλαρχο ως τους βασιλιάδες συμπεριλαμβανομένων και των θρησκευτικών ηγετών επέβαλαν την εξουσία τους σχεδόν προσωπικά, εν ονόματι της  θρησκευτικής προέλευσης της, χωρίς να ελέγχονται από κανέναν, χωρίς να μεσολαβούν μεταξύ αυτών που ασκούσαν εξουσία και του λαού-πλήθους οι θεσμοί που στηρίζουν  το Δημοκρατικό πολίτευμα!

Πώς λοιπόν αυτό το Κράτος Δικαίου, όπως χαρακτηρίστηκε κατά τον 20ο αιώνα, να μη γίνει υπόδειγμα για όλα σχεδόν τα κράτη της γης, που δημιουργήθηκαν έκτοτε;

Ενδιαφέρον προκαλούν οι διάφορες μεταμορφώσεις - φάσεις του κράτους αυτού που ενώ ξεκινά ως δημιούργημα της αστικής τάξης, γίνεται αργότερα υπόθεση του έθνους και εκφράζεται στην αρχή απολυταρχικά, αργότερα φιλελεύθερα-δημοκρατικά με σύνταγμα και κοινοβούλιο, για να καταλήξει στο γνωστό κοινωνικό κράτος μετά το Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο). Όμως για τον νεοφιλελευθερισμό του 21ου αιώνα και την επικράτηση των Αγορών φαίνεται ότι το κράτος αυτό αποτελεί εμπόδιο και η συρρίκνωση κάθε κρατικής-δημόσιας επέμβασης συρρικνώνεται υπέρ της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.
Η νέα αντίληψη για το νεωτερικό κράτος εμφανίστηκε τον 16ο -18ο αι. κατά την Αναγέννηση και το Διαφωτισμό στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη. Η διαφθορά της Παπικής Εκκλησίας (έκλυτη ζωή Πάπα, συγχωροχάρτια...) το νέο πνεύμα  της  Μεταρρύθμισης που έφερε ο Προτεσταντισμός, οι Θρησκευτικοί Πόλεμοι που ακολούθησαν και συντάραξαν την Ευρώπη επί έναν αιώνα, και οι  καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής που εδραιώνονταν τότε, ζητούσαν την αποδέσμευση τους από τη θρησκευτική εξουσία καθώς κι από τις  φεουδαρχικές σχέσεις υποτέλειας των ανθρώπων, επειδή εμπόδιζαν την ανάπτυξη τους. Έτσι εμφανίστηκαν οι πρώτοι κοσμικοί ηγεμόνες που διεκδικούσαν να είναι ανεξάρτητοι στην περιοχή που όριζαν. Μαζί τους αρκετοί διανοητές της εποχής  έχοντας ως παράδειγμα την αρχαία Πόλη-Κράτος και το Ρωμαϊκό Δίκαιο στοχάζονταν για τη φύση και το σκοπό αυτού του νέου κράτους, που επιδίωκαν να δημιουργηθεί. Πρωτοπόρος είναι ο Μακιαβέλι που το 1513 γράφει το πασίγνωστο έργο του «Ο Ηγεμών», ακολουθούν  οι Διαφωτιστές π.χ Χομπς, Τζων Λοκ, Ρουσσώ ενώ οι επαναστάσεις (Αγγλική, Αμερικάνικη, Γαλλική) έδωσαν τη χαριστική βολή στο παλιό καθεστώς κι έτσι το νεωτερικό κράτος απόκτησε σάρκα και οστά. Δημιουργείται κι εκφράζει την αστική τάξη και στη συνέχεια αγκαλιάζει το κάθε έθνος. Κυβερνιέται αρχικά απολυταρχικά από έναν βασιλέα κι αργότερα φιλελεύθερα με Σύνταγμα και Κοινοβούλιο για να καταλήξει στο Κράτος δικαίου στο δεύτερο μισό του 20ου αιώνα, αφού δοκιμάστηκε πρώτα, στην περίοδο του μεσοπολέμου, από τα φασιστικά καθεστώτα με τη «Θεωρία της απόφασης σε έκτακτη ανάγκη». 
Αυτό το ταξίδι στο κράτος είναι συγχρόνως όμως και ένα ταξίδι στον κόσμο των λέξεων-εννοιών, ως όρων της πολιτικής,  που χρησιμοποιούμε ως σήμερα: Κράτος=Πολιτεία, Κυριαρχία, Κυριαρχικά δικαιώματα- έδαφος-=Επικράτεια, Λαός- πληθυσμός- Εθνος, Σύνταγμα, Δικαιώματα, Κράτος δικαίου κλπ. Ο συγγραφέας επιμένει πολύ στην κατανόηση της σημασίας των λέξεων αυτών, επειδή βοηθούν στην εμβάθυνση της έννοιας του κράτους και της διττής φύσης της εξουσίας του: η οποία πότε δείχνει το καλό της πρόσωπο φροντίζοντας τους υπηκόους του, πότε όμως φέρεται βάναυσα και βίαια  προς αυτούς. Πρώτος ο Μακιαβέλι συνέλαβε και πρόβαλε αυτή τη διττή φύση του κράτους κατανοώντας ότι είναι μάλιστα αναγκαία για την ύπαρξη του. Τον Κένταυρο λοιπόν, αυτό το μυθικό τέρας που ήταν μισός άνθρωπος και μισό ζώο,  επέλεξε ως σύμβολο του νεωτερικού κράτους και της κυριαρχίας του! Αργότερα προστέθηκε και η παρομοίωση του με τον Ιανό το θεό με τα δυο πρόσωπα. «Οι δίκοπες έννοιες είναι εμμονή μου», αναφέρει ο συγγραφέας σε μια συνένετευξη του. Για παράδειγμα, η λέξη «έθνος» που σημαίνει μια κοινότητα ανθρώπων, η οποία μπορεί συγχρόνως  α. να ενσωματώνει και να συνέχει ανθρώπους στην ίδια κοινότητα αλλά β. και να αποκλείει άλλους ανθρώπους από αυτή.  Γι αυτό δηλώνει ότι τον ίδιο τον εκφράζει περισσότερο το πολιτικό έθνος κι όχι το φυλετικό.
Τελικά ο συγγραφέας χρησιμοποιεί μια απλή γλώσσα αποφεύγοντας το καθαρά επιστημονικό ιδίωμα για να μπορεί να προσεγγίσει το μέσο αναγνώστη και να τον «διαπαιδαγωγήσει» ως πολίτη στην έννοια του κράτους, που δημιουργήθηκε για να προσφέρει ειρήνη κι ασφάλεια στους πολίτες του.  Επίσης δεν μπορεί να μη σκέπτεται τη μορφή που μπορεί να πάρει το σημερινό κράτος στο μέλλον, έχοντας υπόψη του τις πολλαπλές κρίσεις και την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζουν την  εποχή μας. Μήπως η ζωώδης φύση του  Κενταύρου  υπερτροφήσει  περιορίζοντας την ανθρώπινη φύση του ή το αντίθετο; Το είδος της κυριαρχίας που ασκεί το κράτος δεν εξαρτάται όμως μόνο από τους ασκούντες την κυριαρχία αλλά κι από τη συναίνεση ή όχι των κυριαρχούμενων απέναντι στο  είδος της  κυριαρχίας,  που τους επιβάλλεται, καταλήγει!
 
ΜΕΡΟΣ Α΄
ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Ο ταχυδρόμος του Νερούδα, Αντόνιο Σκαρμέτα, Εκδ. Κλειθάριθμος, 2022

Προτού αρχίσω να διαβάζω το μυθιστόρημα «Ο Ταχυδρόμος του Νερούδα» του Χιλιανού συγγραφέα Αντόνιο Σκαρμέτα αναρωτιόμουνα , αν αυτό θα κατάφερνε να μου μεταδώσει τη συγκίνηση που αισθάνθηκα, όταν είδα την κινηματογραφική μεταφορά του έργου στη μεγάλη οθόνη με τίτλο il Postino στη δεκαετία του 1990. Αναρωτιόμουνα,  πώς  ο λόγος του συγγραφέα θα συναγωνιζόταν τις καλλιτεχνικές εικόνες της ταινίας, πώς  οι 150 μικρού μεγέθους σελίδες του μυθιστορήματος θα συναγωνίζονταν την   δυό ωρών διάρκειας ταινία, πώς η λογοτεχνία θα συναγωνίζονταν τον κινηματογράφο!

Τελικά στη συγκεκριμένη περίπτωση ο κινημαρογραφος κατάφερε να αποδώσει το πνεύμα του μυθιστορήματος, τους χαρακτήρες των ηρώων, το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον της εποχής, την προσωπικότητα του Νερούντα και πάνω απ΄όλα τη μαγεία της ποίησης του και γενικότερα της Ποίησης. Αν οι Τέχνες είναι αληθινές  μπορούν να συναγωνιστούν  ισάξια η μια την άλλη!

Λίγα για την υπόθεση του έργου και περισσότερα για τα μηνύματα του:

Το 1969 ο Μάριο Χιμένες, ένας νεαρός ψαράς στη νήσο Ίσλα Νέγκρα της μακρινής Χιλής «διορίζεται» ταχυδρόμος στον ποιητή Πάμπλο Νερούδα, επειδή ήταν από τους λίγους στο νησί που έξερε ανάγνωση και γραφή και επιπλέον είχε και ποδήλατο για να μπορεί να μεταφέρει την ογκώδη αλληλογραφία που δεχόταν ο  ποιητής, κάτοικος κι αυτός της Νήσου Νέγκρα. Η γνωριμία του αγνού ψαρά με το μεγάλο ποιητή της Χιλής, ο θαυμασμός του γι αυτόν, οι απορίες του για πώς γράφεται η ποίηση και  τι χρειάζεται στον άνθρωπο, ο αυθορμητισμός και η επιμονή του να μάθει τα περί ποίησης, κάνουν τον ποιητή να τον προσέξει και η γνωριμία τους να εξελιχθεί σε φιλία.  Και καθώς η ζωή προχωρά,  ο Μάριο δεν διστάζει να απευθυνθεί στο φίλο του-ποιητή για να αντιμετωπίσει τα «δεινά» του έρωτα, όταν ερωτεύθηκε κεραυνοβόλα την όμορφη κι αισθησιακή συνομηλική του   Μπεατρίς Γκονζάλες! Μια σειρά από χαριτωμένα  επεισόδια  μεταξύ των ερωτευμένων και της αυστηρών ηθών πεθεράς του Μάριο που σε κάποια μπλέκουν  και τον ποιητή, δοσμένα με πολύ χιούμορ,  αποκαλύπτουν στο Μάριο και στους αναγνώστες το ρόλο της ποίησης στον έρωτα και στην ομορφιά της  ζωής που σφύζει γύρω μας! Κι όταν λίγο αργότερα ο μαρξιστής  ποιητής προτείνεται για Πρόεδρος της Δημοκρατίας στη Χιλή, η πολιτική εισχωρεί στη ζωή του Μάριο και γίνεται αισθητή, ιδίως  μετά τις εκλογές του 1970, που ανέδειξαν τον αριστερό Σαλβατόρ Αλλιέντε ως  Πρόεδρο  της  χώρας μέχρι το πραξικόπημα και τη δολοφονία του τρία χρόνια αργότερα, το 1973. Και η ζωή του Μάριο ; κι αυτή  εξελίσσεται ανάμεσα στα προσωπικά του όνειρα από τα οποία  δεν λείπει η αγάπη του για τον ποιητή που τον σημάδεψε, τις «βαριές» οικογενειακές του  ευθύνες και τα ταραχώδη πολιτικά  γεγονότα της  χώρας  του μέχρι που ... επί της οθόνης η συνέχεια,  λογοτεχνικής ή  κινηματογραφικής με διαφορετικό τέλος!     

        

Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας & Η Δύναμη της Γεωγραφίας Του Tim Marshall, Εκδ. Διόπτρα, Αθήνα 2019, 2021

Η ερμηνεία των ιστορικών γεγονότων, αυτών που διαμορφώνουν τη ζωή  στα μεγάλα πλήθη των ανθρώπων και λαών, είναι ένα θέμα πολύ ενδιαφέρον, αφού μας αφορά όλους  αλλά και σχετικά δύσκολο στη προσέγγιση του, επειδή πολλοί παράγοντες επηρεάζουν το ξέσπασμα, την εξέλιξη και την έκβαση τους. Η ιστορική επιστήμη μέχρι τώρα έχει εστιάσει στο ρόλο των προσωπικοτήτων-ηγετών (πολιτικών, στρατιωτικών, πνευματικών), στην πορεία της οικονομίας (ανάπτυξη και κρίσεις της), στις ταξικές πολιτικές συγκρούσεις και στην αφύπνιση των λαών. Στο πρώτο μισό του 20ου αιώνα εμφανίζονται οι πρώτες γεωπολιτικές θεωρίες, οι οποίες προσπαθούν να ερμηνεύσουν τις διεθνείς σχέσεις και την εξωτερική πολιτική των κρατών με βάση τον παράγοντα γεωγραφία και στην εποχή μας οι γεωπολιτικές ερμηνείες δεν λείπουν από μια σοβαρή συζήτηση για την εξέλιξη των ιστορικών γεγονότων. Έτσι ο όρος «γεω-πολιτική» προστέθηκε στις οπτικές ερμηνείας των πολιτικών-ιστορικών γεγονότων!             

Με άλλα λόγια η γεωγραφική θέση μιας χώρας στον πλανήτη, το γεωγραφικό της ανάγλυφο (βουνά, ποτάμια, πεδιάδες, θάλασσες, νησιά...), το υπέδαφος της με τον ορυκτό πλούτο του αλλά και  ευρύτερα το κλίμα της χώρας, ο πληθυσμός που κατοικεί εκεί με τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του ( σύνθεση, μέγεθος, εθνική συνείδηση από την οποία εμφορείται, θρησκευτική πίστη, μορφωτικό επίπεδο, ανάπτυξη τεχνολογίας της,)  είναι  τα δεδομένα που έχει μια χώρα και τα οποία μετρούν για να παρθούν  διάφορες πολιτικές αποφάσεις και να διαμορφωθούν  στρατηγικές. Στη ζυγαριά της γεωπολιτικής όμως τίποτα δεν είναι  απόλυτα προβλέψιμο: μια χώρα μπορεί τους περιορισμούς που της θέτει η γεωγραφία να τους ακυρώσει μέσω της  τεχνολογίας της ή της πολιτικής βούλησης της ηγεσίας και λαού της ή της ανάπτυξης ναυτιλίας της κι ά. Επίσης το γεωπολιτικό ενδιαφέρον για μια περιοχή με την πάροδο του χρόνου και τις νέες συνθήκες που δημιουργούνται κάθε φορά, δεν μένει πάντα σταθερό αλλά μπορεί να ατονήσει ή να ενισχυθεί ανάλογα.     

Ο Τιμ Μάρσαλ, Άγγλος δημοσιογράφος, που έχει εργαστεί ως πολεμικός ανταποκριτής στους πολέμους στη Βοσνία, Αφγανιστάν, Ιράκ, Λίβανο και έχει μελετήσει τις διεθνείς σχέσεις,  το 2015 εκδίδει το βιβλίο «Αιχμάλωτοι της Γεωγραφίας». Σε αυτό εξετάζει από τη σκοπιά της γεω-πολιτικής τα μεγάλα κράτη της Γης: Ρωσία, ΗΠΑ, Κίνα καθώς και την Ευρωπαϊκή Ένωση -Ε.Ε. Στη συνέχεια προσεγγίζει γεω-πολιτικά την Αφρικάνικη Ήπειρο,  στέκεται σε μερικά από τα 56 κράτη της: Κονγκό, Νιγηρία, Ν.Αφρική,  στην  υποσαχάρια ζώνη του Σαχέλ και στην Αιθιοπία. Ακολουθούν η Μέση Ανατολή, και σε αντιπαράθεση η Ινδία με το Πακιστάν, και η Ιαπωνία με τη χερσόνησο της Κορέας. Συνοπτικά παρουσιάζεται η Λατινική Αμερική με έμφαση στη Βραζιλία κι ακόμα  μια περιοχή του πλανήτη μας, ξεχασμένη μέχρι πρότινος που αποκτά τώρα όλο και περισσότερο γεωπολιτικό ενδιαφέρον, αυτή της  Αρκτικής Θάλασσας! Η κλιματική αλλαγή, το σταδιακό λιώσιμο των πάγων της  μετατρέπουν όλο και μεγαλύτερη έκταση του ωκεανού της σε πλωτή θάλασσα για περισσότερους μήνες το χρόνο, συντομεύοντας αφάνταστα το ταξίδι από τον Βόρειο Ατλαντικό στον Βόρειο Ειρηνικό! 

Το επόμενο βιβλίο του «Η Δύναμη της Γεωγραφίας» μπορεί να θεωρηθεί συνέχεια του προηγούμενου, επειδή συμπληρώνει τη γεω-πολιτική οπτική του σε χώρες που δεν είχε σταθεί ιδιαίτερα στο πρώτο βιβλίο του. Η Αυστραλία είναι μια χώρα που απέκτησε τελευταία έντονο γεωπολιτικό ενδιαφέρον λόγω της γειτνίασης της με την Κίνα μέσω της Σινικής θάλασσας. Στη συνέχεια εξετάζεται το Ιράν και η Σαουδική Αραβία, δυο χώρες που βρίσκονται από τη δεκαετία του 1980 σε αντιπαράθεση, ακολουθούν η Ελλάδα και η Τουρκία, μετά το Ηνωμένο Βασίλειο και η Ισπανία και ακόμα ... μια περιοχή εκτός της Γήινης σφαίρας που τελευταία έχει αποκτήσει γεωπολιτικό ενδιαφέρον, αυτό του Διαστήματος!  Επί τροχάδην παρουσιάζω τα κύρια σημεία, κατά τη γνώμη μου, των δυο αυτών βιβλίων.  

Η Κλάρα και ο Ήλιος, Ισιγκούρο Καζούο, Εκδ. Ψυχογιός, 2021

           Το πολυδιαφημιζόμενο βιβλίο «Η Κλάρα και ο Ήλιος» του βραβευθέντος με Νόμπελ Λογοτεχνίας 2017 Βρετανού συγγραφέα, ιαπωνικής καταγωγής Κ. Ισιγκούρο με παραξένεψε αρκετά με το περιεχόμενιο του και τον τρόπο γραφής του! Ένα βιβλίο κάτι σαν  παραμύθι για ενήλικες κι εφήβους, ένα έργο επιστημονικής φαντασίας για το κοντινό μέλλον της ανθρωπότητας που περιστρέφεται γύρω από τη μεγάλη επανάσταση της Τεχνικής  Νοημοσύνης (ΤΝ)! Ένα μέλλον που φαντάζει εφιαλτικό αλλά και που αφήνει περιθώρια ελπίδας και φωτός. Ο συγραφέας, δέκτης των  θεωριών που ακούγονται σήμερα για τον ερχομό του μετα-ανθρώπου, που χάρη στις τεχνολογικές παρεμβάσεις στο ανθρώπινο σώμα (τροποποίηση DNA, εμφύτευση τσιπς και εργαλείων, χορήγηση χημικών ουσιών κλπ θα μπορεί να "αναβαθμίσει" πολλές ικανότητες του σωματικές, πνευματικές, συναισθηματικές για να γίνει δυνατότερος, εξυπνότερος κλπ, προβληματίζεται πολύ πάνω σε όλα αυτά κι αγωνιά κατά πόσο και πώς η Τ.Ν μπορεί να επηρεάσει το άτομο και τις κοινωνίες και θέτει ερωτήματα για τα ηθικά όρια χρήσης των τεχνολογιών αυτών !

      Ο μύθος του έργου διαδραματίζεται σε έναν αδιευκρίνιστο χώρο και χρόνο παραπέμποντας όμως σε μια πολύ αναπτυγμένη τεχνολογικά κοινωνία, ώστε να μπορεί να κατασκευάζει ανθρωποειδή ρομπότ που χρησιμοποιούνται ως προσωπικοί Τεχνητοί Φίλοι ( ΤΦ) εφήβων! Η Κλάρα είναι μια τέτοια ΤΦ, που την αγόρασε από ένα κατάστημα η Τζόσι για να της κρατά συντροφιά. Η Κλάρα είναι προγραμματισμένη να παρακολουθεί προσεκτικά τα πάντα γύρω της , περιβάλλον και συμπεριφορές ανθρώπων, να  τα καταγράφει με το δικό της γεωμετρικό τρόπο στον εγκέφαλο της  και να μαθαίνει γρήγορα, συνδυάζοντας σκέψεις με τον απλό αφοπλιστικά λογικό τρόπο της χωρίς πονηριές, όπως το μικρό παιδί, και να βγάζει συμπεράσματα. Επιπλέον διαθέτει συναισθηματική νοημοσύνη, περπατά, κι όταν της απευθύνουν το λόγο απαντά! Ήδη στην  εποχή μας χρησιμοποιούνται πλήθος εφαρμογών ΤΝ, γιατί λοιπόν κι όχι κι ένα ανθρωποειδές ρομπότ φίλος στο κοντινό μέλλον; σκέπτονται κάποιοι επιστήμονες της υψηλής τεχνολογίας!  Αν παλαιότερα μέσα από  το σχήμα της προσωποποίησης αποκτούσαν φωνή και ανθρώπινη συμπεριφορά τα πουλιά και τα ζώα, σε μια πολύ τεχνολογικά εξελιγμένη εποχή γιατί οχι  ένα ρομπότ που να σκέπτεται και να μιλά με βάση ένα πρόγραμμα αλγορίθμων;  Με τρομάζει το γεγονός τα παιδιά να έχουν ανάγκη ένα ρομπότ για φίλο εκτοπίζοντας από τη ζωή τους  την αυθόρμητη  παρέα και φιλία με άλλα παιδιά!

Κλιματική αλλαγή και ενεργειακή μετάβαση

Ο πλανήτης Γη νοσεί βαριά, έχει ανεβάσει υψηλό πυρετό!

Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη σωτηρία του πλανήτη Γη, πριν να είναι πολύ αργά!

Με την ευκαιρία  της Παγκόσμιας Συνδιάσκεψης για το κλίμα στη Γλασκώβη της Σκωτίας που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες (Νοέμβρης 2021) αναρτώ ένα δοκίμιο μου για την Κλιματική Αλλαγή, βασισμένο στα παρακάτω τρία βιβλία που διάβασα το καλοκαίρι, αφού καύσωνες- πυρκαγιές- πλημμύρες  πλήττουν διαρκώς τον Πλανήτη μας τα τελευταία χρόνια και απασχολούν την διεθνή ειδησεογραφία και  κοινή γνώμη:
1. «Ακατοίκητη Γη» υπότιτλος Μια ιστορία του μέλλοντος, Ντέιβιντ Ουάλλας-Ουέλς, εκδ. Μεταίχμιο, 2019.
2. «Στις Φλόγες» υπότιτλος Το καυτό θέμα της κλιματικής αλλαγής, Ναόμι Κλάιν, εκδ. Κλειδάριθμος, 2020.
3. «Πως να αποφύγουμε την κλιματική καταστροφή» Μπιλ Γκέητζ, εκδ.Πατάκη, 2021

Τρία βιβλία που με βοήθησαν να εμβαθύνω στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και εμπλούτισαν το λεξιλόγιο μου με νέες λέξεις–κλειδιά, που ορίζουν τις καινούργιες έννοιες που απαιτεί η προσέγγιση της κλιματικής αλλαγής. Συγχρόνως μου προκάλεσαν πλήθος συναισθημάτων φόβο και τρόμο για επερχόμενες καταστροφές, οργή και θυμό για τους μεγάλους που ρυπαίνουν τον πλανήτη και τους αρνητές της κλιματικής αλλαγής, έκπληξη κι απορία για τεχνολογίες που μηχανεύνονται κάποιοι για να σωθεί ο πλανήτης, απογοήτευση αλλά και ελπίδα για τη στάση του ανθρώπου μπροστά στην ασύμμετρη αυτή απειλή κατά της ζωής του ίδιου, των παιδιών του και κάθε ύπαρξης πάνω στον πλανήτη Γη!

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Πρώτα απ΄όλα και οι τρεις συγγραφείς συμφωνούν ότι αίτιο της κλιματικής αλλαγής είναι   η Υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία αυξήθηκε κατά τη βιομηχανική εποχή (κύρια τον 20ο και 21ο αιώνα), επειδή τότε άρχισαν να χρησιμοποιούνται μαζικά τα ορυκτά καύσιμα (άνθρακες, λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) για την παραγωγή ενέργειας. Για πρώτη φορά άκουσα από την οικολογική οπτική  τους χαρακτηρισμούς «ο καπιταλισμός της Υπερθέρμανσης» και «ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων» ενώ μέχρι τώρα γνωστοί ήταν ο «χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός» ή ο «νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός» από οικονομολόγους. Πιο συγκεκριμένα η καύση των ορυκτών αυτών απελευθερώνει αέρια στην ατμόσφαιρα, τα λεγόμενα αέρια του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, πρωτοξείδιο αζώτου, μεθάνιο, φθοριούχα αέρια ...), τα οποία αργούν πολύ να διαλυθούν κι έτσι σχηματίζουν κάτι σαν μεμβράνη που σκεπάζει τον πλανήτη και εμποδίζει τη θερμότητα από τις ακτίνες του ήλιου να διαχυθεί έξω στην ατμόσφαιρα, μετατρέποντας έτσι τον πλανήτη σε θερμοκήπιο! και παρομοιάζεται το θερμοκήπιο αυτό σαν μια να μας σκεπάζει μια κουβέρτα μάλλινη το καλοκαίρι, κι αλοίμονο μας τότε! Ο Μπιλ Γκέητζ αναφέρει ότι κάθε χρόνο προστίθενται 51 δισεκατομμύρια τόνοι αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα κι αν θέλουμε να αποφύγουμε την καταστροφή πρέπει να μηδενίσουμε (!) τις εκπομπές αυτών των αερίων μέχρι το 2050!

"Σαν άνεμος Απηλιώτης", Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη, αυτοέκδοση, 2021

Η Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Ζάκυνθο, σπούδασε Φυσική, δίδαξε στη Μέση Εκπαίδευση και κατοικεί τώρα στη Χαλκίδα, «άρχισε να γράφει ιστορίες» όπως μας πληροφορεί η ίδια από το 2010 κι έκτοτε έχει εκδώσει τη συλλογή διηγημάτων «Εκείνη κι εκείνος» και τα μυθιστορήματα «Φούγκα για δυο» και «Το μυστικό της κομμένης φωτογραφίας», έργα που πωλούνται στο Google _Amazon eu_books_ Rena Rapsomaniki.  Μάλιστα εμπνέεται συχνά από τη γενέτειρα της τη Ζάκυνθο την οποία αγαπά κι επισκέπτεται αλλά και από το νησί της Εύβοιας που έκανε δεύτερη πατρίδα της.  

           Το τρίτο μυθιστόρημα της «Σαν άνεμος Απηλιώτης» κυκλοφόρησε εφέτος με θέμα τη ζωή του Χριστόφορου, ενός φοιτητή που εξ αιτίας του απαγορευμένου έρωτα του προς τη νεαρή γυναίκα του καθηγητή –μέντορα του Λυκούργου, ζητά τη φυγή του στη μακρινή Κορέα! Επιλέγει να καταταχθεί ως εθελοντής στρατιώτης στον πόλεμο για την Κορέα (1950-1953). Η συγγραφέας μας υπενθυμίζει μια ξεχασμένη σχεδόν συμμετοχή της Ελλάδας σε έναν ξένο πόλεμο που συνέβη χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο μας ! και με ένα διπλό, εναλλακτικό «επίλογο» πρωτοτυπεί αφήνοντας τη φαντασία κάθε ρομαντικού ανθρώπου να αντιμάχεται, για λίγο, με τη σκληρή πραγματικότητα!

       Η συγγραφέας στην αρχή του έργου της παρουσιάζει το ιστορικό πλαίσιο του πολέμου στην Κορέα, ο οποίος ξεκίνησε λίγα χρόνια μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι τότε νικητές και Σύμμαχοι, Σοβιετική Ένωση και ΗΠΑ απελευθέρωσαν την Κορέα που την κατείχε η ηττημένη Ιαπωνία. Θέλοντας να έχουν υπό την επιρροή τους όμως την κορεατική χερσόνησο για τη γεωστρατηγική της θέση και τα λιμάνια της, την διχοτόμησαν σε δυο κράτη, τη Βόρεια Κορέα (κομμουνιστική) και τη Νότια (καπιταλιστική) ορίζοντας ως σύνορο τους τον 38ο παράλληλο. Τα δυο κράτη όμως δεν εφησύχασαν στο σύνορο του 38ου παράλληλου αλλά επηρεαζόμενοι από τον Ψυχρό Πόλεμο που μόλις είχε ξεκινήσει κατέληξαν τελικά σε έναν ουσιαστικό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ τους που διήρκεσε τρία χρόνια (1950-1953). Ο πόλεμος αυτός εξελίχτηκε σε έναν μινι παγκόσμιο πόλεμο, αφού 16 κράτη, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του ΟΗΕ για στρατιωτική βοήθεια στη Ν. Κορέα, συν 5 άλλα κράτη που έστειλαν καράβια για υγειονομική περίθαλψη, συν η συμμετοχή της Κίνας υπέρ της Βόρειας Κορέας, αφού ένα χρόνο πριν το 1949 είχε γίνει κομμουνιστική υπό τον Μάο τσε Τουνγκ και στον οποίο δεν άρεσε η ιδέα να έχει εμπρός από την πόρτα του μια χώρα σύμμαχο των ΗΠΑ. Τελικά ο πόλεμος αυτός εξελίχθηκε σε αναμέτρηση της κομμουνιστικής Κίνας επί Μάο – με τον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ!

 Η συγγραφέας με την προσωποποίηση του 38ου παράλληλου κάνει πολύ παραστατική την εικόνα αυτού του νοητού παράλληλου κύκλου που υπάρχει μόνο στους χάρτες και που δίνει -μαζί με τους μεσημβρινούς κύκλους- το γεωγραφικό στίγμα ενός αεροπλάνου, ενός πλοίου, μιας πόλης πάνω στον πλανήτη Γη. Η συγγραφέας περιγράφει τον 38ο παράλληλο να διατρέχει όλον τον πλανήτη οριζοντίως, να περνά μάλιστα ανάμεσα από Κεφαλονιά και Ζάκυνθο και τον φαντάζεται από μια άσημη νοητή γραμμή να γίνεται τόσο διάσημη στην περιοχή της Κορέας ώστε να γίνεται περιττός ο προσδιορισμός της «βόρειος» (38ος παράλληλος). Δεινοπαθεί λοιπόν κι αυτός μαζί με τα στρατεύματα που πολεμούν για χάρη του και αλλάζει χέρια 4 φορές : πότε με τους μεν, πότε με τους δε, όπως και η πρωτεύουσα Σεούλ της Ν. Κορέας!

                 Γιατί όμως οι Έλληνες αποφάσισαν να συμμετέχουν σε έναν ξένο εμφύλιο πόλεμο, τόσο μακρινό, που δεν είχε σχέση με την πατρίδα τους, τη στιγμή μάλιστα που μόλις είχαν εξέλθει από 9 χρόνια πολέμου (Β! Παγκόσμιος και Ελληνικός Εμφύλιος);

Η τότε κυβέρνηση Πλαστήρα και ο βασιλεύς Παύλος ήθελαν να κερδίσουν την εύνοια των ΗΠΑ για να ενταχθεί η Ελλάδα στο ΝΑΤΟ αλλά προτίμησαν να επανδρώσουν μια ταξιαρχία με εθελοντές στρατιώτες και 7 αεροπλάνα (ντακότα) για να μην προκαλέσουν την ελληνική κοινή γνώμη. Ποια ήταν τα κίνητρα όμως των εθελοντών; Πολλά και διάφορα: ο διπλός μισθός που εισέπρατταν σε δραχμές στην Ελλάδα, σε δολάρια στην Κορέα, ιδεολογικοί λόγοι για κάποιους και ευκαιρίες απόκτησης τεχνογνωσίας και σταδιοδρόμησης στις υπηρεσίες στρατού και αεροπορίας! Για κάποιους ήλθαν πιο εύκολα τα πράγματα, όπως για τον Κώστα που εκτελούσε χρέη διερμηνέα ή για την Αργυρή που εκτελούσε χρέη αδελφής νοσοκόμου. Αξίζει να αναφερθεί ότι η ίδρυση της Σχολής Γυναικών Αδελφών Νοσοκόμων του Στρατού έγινε το 1946 υπό τον όρο να μην παντρεύονται οι Αδελφές εκτός κι αν αποστρατευτούν. Και μόλις το 1954 τους επετράπη ο γάμος με έγκριση του ΥΕΘΑ υπό τον όρο όμως να μη τεκνοποιούν!!

Ένας μικρός κατατοπιστικός χάρτης στη σελ. 33 παρουσιάζει τα κυριότερα πεδία μάχης, όπου κατά την πρώτη φάση οι Βορειοκορεάτες είχαν καταλάβει όλη σχεδόν τη Ν.Κορέα εκτός το νοτιοανατολικό άκρο της με το λιμάνι Πουσάν. Τότε ήταν που ο Αμερικανός στρατηγός Μακ Άρθουρ κάνοντας αντιπερισπασμό επιτίθεται στο λιμάνι Ιντσόν που βρισκόταν στα νώτα του βορειοκορεατικού στρατού και τον περικύκλωσε αναγκάζοντας τον να υποχωρήσει πέρα του 38ου παραλλήλου. Και θα συνέχιζε και πέρα αυτού, αν δεν είχε αντίρρηση ο Αμερικανός πρόεδρος φοβούμενος την αντίδραση της κομμουνιστικής Κίνας όπως και έγινε.

Το πρώτο Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα έφτασε στην Κορέα το Νοέμβρη του 1950 και διακρίθηκε πολεμώντας στο ύψωμα Χάρι, (Χάρο το αποκαλούσαν οι Ελληνες). Η συγγραφέας με μεγάλη δραματικότητα παρουσιάζει την τελευταία μάχη που δόθηκε εκεί τον Ιούλη 1953, λίγο πριν τελειώσει ο πόλεμος. Μιλιούνια Κινέζοι εφορμούσαν εναντίον των Ελλήνων οι οποίοι ταμπουρωμένοι μέσα σε ορύγματα πατούσαν πάνω σε εκατοντάδες νεκρούς Κινέζους και άλλων εθνών που είχαν σκοτωθεί τις προηγούμενες μέρες! Ήταν μια κόλαση επί γης που σημάδεψε όσους πολέμησαν εκεί! Κι ο αιματηρός αυτός πόλεμος έληξε άδοξα χωρίς να κερδίσει κανένας! Ο 38ος παράλληλος παρέμεινε αδιαμφισβήτητο σύνορο! «΄Ενας πόλεμος, εντέλει, για μια αδειανή κορεάτικη πουκαμίσα, ή μήπως όχι»; καταλήγει η συγγραφέας

Τι απέγινε όμως ο Χριστόφορος μέσα στη δίνη αυτού του πολέμου;
Ο ερωτευμένος Χριστόφορος συνεχίζει να γράφει τα ανεπίδοτα γράμματα του προς τη Ξένια που λειτουργούν ως αντίδοτο στον καταπιεσμένο έρωτα του και στις άγριες συνθήκες του πολέμου. Όσα φρικτά όμως βίωσε υπερασπιζόμενος το ύψωμα Χάρι και η ανέλπιστη σωτηρία του τον ανδρώνει, του αλλάζει ψυχολογία και ονειρεύεται να γυρίσει πίσω από την Άπω Ανατολή και σαν τον άνεμο τον Απηλιώτη να διεκδικήσει την Ξένια. Αισθάνεται ότι έχει την ορμή του ανέμου που έρχεται από την Ανατολή, από κει που ανατέλλει ο ήλιος (>Απ +ηλιο+της), τον Λεβάντε αλλιώς ... και θα σαρώσει τα εμπόδια που τον χωρίζουν από την αγαπημένη του!

Το επόμενο κεφάλαιο με επικεφαλίδα "... ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ λοιπόν ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΤΣΙ "  τα πράγματα: να χωρίσει τον άντρα της, να μετακομίσουν μακριά από την Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, αυτός ως πολιτικός μηχανικός να κτίζει πολυκατοικίες εκεί και να ζουν ευτυχισμένα ... μέχρι το τέλος. Διότι όλα τα πράγματα έχουν ένα τέλος κάποτε! Και  το τέλος έρχεται αναπάντεχα, εμπνευσμένο από τον αληθινό  σεισμό της Θεσσαλονίκης το 1978!  Η διήγηση  όμως κάποιων  μικρών παρένθετων ιστοριών γύρω από τη ζωή του ζευγαριού στη Θεσσαλονίκη και άλλων ηρώων, που ρέουν παράλληλα με την κεντρική ροή της αφήγησης, όσο  συναρπαστικές κι αν είναι κάποιες, πλατειάζουν όμως το κείμενο.

Τελικά  τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά, πιο πεζά και ρεαλιστικά! "ΗΤΑΝ ΟΜΩΣ ΕΤΣΙ ..." είναι η επικεφαλίδα του τελευταίου κεφαλαίου  κι  ας μου επιτραπεί όμως να μην αποκαλύψω το φινάλε του έργου! Η συγγραφέας με το εύρημα του διπλού επίλογου φαίνεται να παίζει για λίγο με τις επιθυμίες του ερωτευμένου Χριστόφορου αλλά και κάθε ερωτευμένου και την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν όμως! 
 Την αφήγηση του μύθου πλαισιώνουν εικόνες από το γεωγραφικό ανάγλυφο της Κορέας, τη φτώχεια και τα έθιμα της ζωής εκεί, εικόνες από το εξωτικό Τόκιο, έδρα της Αμερικάνικης Διοίκησης τότε αλλά και εικόνες από τις δεκαετίες του 1950 και 1970 στην Ελλάδα, ακόμα και από τις ΗΠΑ που στέλνονταν για να εκπαιδευτούν οι Έλληνες πιλότοι, ελλείψει αντίστοιχων σχολών στην Ελλάδα.

κΚλείνοντας δεν μπορώ να μην αναφερθώ στον τρόπο που χειρίζεται  η συγγραφέας Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη τη γλώσσα τόσο συγκινησιακά όσο και λογικά. Ανάλογα τις περιπτώσεις ξερει να ακριβολογεί, να συγκινεί, να δραματοποιεί καταστάσεις και γεγονότα, να εκπλήσσει και να κρατά σε αγωνία τον αναγνώστη  και τελικά  να μας συνεπαίρνει!

Υ.Γ Το βιβλίο κλείνει με τις ευχαριστίες της συγγραφέως προς πρόσωπα και συλλόγους των Βετεράνων Κορέας, του Μουσείου κορεατικού πολέμου στα Βυτινέικα Ηλείας Και με την παράθεση γραπτών πηγών σχετικών με τον πόλεμο της Κορέας και τη συμμετοχή των Ελλήνων σε αυτόν.

Το βιβλίο είναι αυτοέκδοση και διατίθεται από τη συγγραφέα με την οποία μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει στο facebook (Ρένα Ραψομανίκη) ή με e-mail στο rapsoman@sch.gr


Σούλη Αγγελική, φιλόλογος, Αθήνα 22/9/2021