Κλιματική αλλαγή και ενεργειακή μετάβαση

Ο πλανήτης Γη νοσεί βαριά, έχει ανεβάσει υψηλό πυρετό!

Μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη σωτηρία του πλανήτη Γη, πριν να είναι πολύ αργά!

Με την ευκαιρία  της Παγκόσμιας Συνδιάσκεψης για το κλίμα στη Γλασκώβη της Σκωτίας που πραγματοποιείται αυτές τις μέρες (Νοέμβρης 2021) αναρτώ ένα δοκίμιο μου για την Κλιματική Αλλαγή, βασισμένο στα παρακάτω τρία βιβλία που διάβασα το καλοκαίρι, αφού καύσωνες- πυρκαγιές- πλημμύρες  πλήττουν διαρκώς τον Πλανήτη μας τα τελευταία χρόνια και απασχολούν την διεθνή ειδησεογραφία και  κοινή γνώμη:
1. «Ακατοίκητη Γη» υπότιτλος Μια ιστορία του μέλλοντος, Ντέιβιντ Ουάλλας-Ουέλς, εκδ. Μεταίχμιο, 2019.
2. «Στις Φλόγες» υπότιτλος Το καυτό θέμα της κλιματικής αλλαγής, Ναόμι Κλάιν, εκδ. Κλειδάριθμος, 2020.
3. «Πως να αποφύγουμε την κλιματική καταστροφή» Μπιλ Γκέητζ, εκδ.Πατάκη, 2021

Τρία βιβλία που με βοήθησαν να εμβαθύνω στο φαινόμενο της κλιματικής αλλαγής και εμπλούτισαν το λεξιλόγιο μου με νέες λέξεις–κλειδιά, που ορίζουν τις καινούργιες έννοιες που απαιτεί η προσέγγιση της κλιματικής αλλαγής. Συγχρόνως μου προκάλεσαν πλήθος συναισθημάτων φόβο και τρόμο για επερχόμενες καταστροφές, οργή και θυμό για τους μεγάλους που ρυπαίνουν τον πλανήτη και τους αρνητές της κλιματικής αλλαγής, έκπληξη κι απορία για τεχνολογίες που μηχανεύνονται κάποιοι για να σωθεί ο πλανήτης, απογοήτευση αλλά και ελπίδα για τη στάση του ανθρώπου μπροστά στην ασύμμετρη αυτή απειλή κατά της ζωής του ίδιου, των παιδιών του και κάθε ύπαρξης πάνω στον πλανήτη Γη!

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ

Πρώτα απ΄όλα και οι τρεις συγγραφείς συμφωνούν ότι αίτιο της κλιματικής αλλαγής είναι   η Υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία αυξήθηκε κατά τη βιομηχανική εποχή (κύρια τον 20ο και 21ο αιώνα), επειδή τότε άρχισαν να χρησιμοποιούνται μαζικά τα ορυκτά καύσιμα (άνθρακες, λιγνίτης, πετρέλαιο, φυσικό αέριο) για την παραγωγή ενέργειας. Για πρώτη φορά άκουσα από την οικολογική οπτική  τους χαρακτηρισμούς «ο καπιταλισμός της Υπερθέρμανσης» και «ο καπιταλισμός των ορυκτών καυσίμων» ενώ μέχρι τώρα γνωστοί ήταν ο «χρηματοπιστωτικός καπιταλισμός» ή ο «νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός» από οικονομολόγους. Πιο συγκεκριμένα η καύση των ορυκτών αυτών απελευθερώνει αέρια στην ατμόσφαιρα, τα λεγόμενα αέρια του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, πρωτοξείδιο αζώτου, μεθάνιο, φθοριούχα αέρια ...), τα οποία αργούν πολύ να διαλυθούν κι έτσι σχηματίζουν κάτι σαν μεμβράνη που σκεπάζει τον πλανήτη και εμποδίζει τη θερμότητα από τις ακτίνες του ήλιου να διαχυθεί έξω στην ατμόσφαιρα, μετατρέποντας έτσι τον πλανήτη σε θερμοκήπιο! και παρομοιάζεται το θερμοκήπιο αυτό σαν μια να μας σκεπάζει μια κουβέρτα μάλλινη το καλοκαίρι, κι αλοίμονο μας τότε! Ο Μπιλ Γκέητζ αναφέρει ότι κάθε χρόνο προστίθενται 51 δισεκατομμύρια τόνοι αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα κι αν θέλουμε να αποφύγουμε την καταστροφή πρέπει να μηδενίσουμε (!) τις εκπομπές αυτών των αερίων μέχρι το 2050!

"Σαν άνεμος Απηλιώτης", Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη, αυτοέκδοση, 2021

Η Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Ζάκυνθο, σπούδασε Φυσική, δίδαξε στη Μέση Εκπαίδευση και κατοικεί τώρα στη Χαλκίδα, «άρχισε να γράφει ιστορίες» όπως μας πληροφορεί η ίδια από το 2010 κι έκτοτε έχει εκδώσει τη συλλογή διηγημάτων «Εκείνη κι εκείνος» και τα μυθιστορήματα «Φούγκα για δυο» και «Το μυστικό της κομμένης φωτογραφίας», έργα που πωλούνται στο Google _Amazon eu_books_ Rena Rapsomaniki.  Μάλιστα εμπνέεται συχνά από τη γενέτειρα της τη Ζάκυνθο την οποία αγαπά κι επισκέπτεται αλλά και από το νησί της Εύβοιας που έκανε δεύτερη πατρίδα της.  

           Το τρίτο μυθιστόρημα της «Σαν άνεμος Απηλιώτης» κυκλοφόρησε εφέτος με θέμα τη ζωή του Χριστόφορου, ενός φοιτητή που εξ αιτίας του απαγορευμένου έρωτα του προς τη νεαρή γυναίκα του καθηγητή –μέντορα του Λυκούργου, ζητά τη φυγή του στη μακρινή Κορέα! Επιλέγει να καταταχθεί ως εθελοντής στρατιώτης στον πόλεμο για την Κορέα (1950-1953). Η συγγραφέας μας υπενθυμίζει μια ξεχασμένη σχεδόν συμμετοχή της Ελλάδας σε έναν ξένο πόλεμο που συνέβη χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τον τόπο μας ! και με ένα διπλό, εναλλακτικό «επίλογο» πρωτοτυπεί αφήνοντας τη φαντασία κάθε ρομαντικού ανθρώπου να αντιμάχεται, για λίγο, με τη σκληρή πραγματικότητα!

       Η συγγραφέας στην αρχή του έργου της παρουσιάζει το ιστορικό πλαίσιο του πολέμου στην Κορέα, ο οποίος ξεκίνησε λίγα χρόνια μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι τότε νικητές και Σύμμαχοι, Σοβιετική Ένωση και ΗΠΑ απελευθέρωσαν την Κορέα που την κατείχε η ηττημένη Ιαπωνία. Θέλοντας να έχουν υπό την επιρροή τους όμως την κορεατική χερσόνησο για τη γεωστρατηγική της θέση και τα λιμάνια της, την διχοτόμησαν σε δυο κράτη, τη Βόρεια Κορέα (κομμουνιστική) και τη Νότια (καπιταλιστική) ορίζοντας ως σύνορο τους τον 38ο παράλληλο. Τα δυο κράτη όμως δεν εφησύχασαν στο σύνορο του 38ου παράλληλου αλλά επηρεαζόμενοι από τον Ψυχρό Πόλεμο που μόλις είχε ξεκινήσει κατέληξαν τελικά σε έναν ουσιαστικό εμφύλιο πόλεμο μεταξύ τους που διήρκεσε τρία χρόνια (1950-1953). Ο πόλεμος αυτός εξελίχτηκε σε έναν μινι παγκόσμιο πόλεμο, αφού 16 κράτη, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του ΟΗΕ για στρατιωτική βοήθεια στη Ν. Κορέα, συν 5 άλλα κράτη που έστειλαν καράβια για υγειονομική περίθαλψη, συν η συμμετοχή της Κίνας υπέρ της Βόρειας Κορέας, αφού ένα χρόνο πριν το 1949 είχε γίνει κομμουνιστική υπό τον Μάο τσε Τουνγκ και στον οποίο δεν άρεσε η ιδέα να έχει εμπρός από την πόρτα του μια χώρα σύμμαχο των ΗΠΑ. Τελικά ο πόλεμος αυτός εξελίχθηκε σε αναμέτρηση της κομμουνιστικής Κίνας επί Μάο – με τον ιμπεριαλισμό των ΗΠΑ!

 Η συγγραφέας με την προσωποποίηση του 38ου παράλληλου κάνει πολύ παραστατική την εικόνα αυτού του νοητού παράλληλου κύκλου που υπάρχει μόνο στους χάρτες και που δίνει -μαζί με τους μεσημβρινούς κύκλους- το γεωγραφικό στίγμα ενός αεροπλάνου, ενός πλοίου, μιας πόλης πάνω στον πλανήτη Γη. Η συγγραφέας περιγράφει τον 38ο παράλληλο να διατρέχει όλον τον πλανήτη οριζοντίως, να περνά μάλιστα ανάμεσα από Κεφαλονιά και Ζάκυνθο και τον φαντάζεται από μια άσημη νοητή γραμμή να γίνεται τόσο διάσημη στην περιοχή της Κορέας ώστε να γίνεται περιττός ο προσδιορισμός της «βόρειος» (38ος παράλληλος). Δεινοπαθεί λοιπόν κι αυτός μαζί με τα στρατεύματα που πολεμούν για χάρη του και αλλάζει χέρια 4 φορές : πότε με τους μεν, πότε με τους δε, όπως και η πρωτεύουσα Σεούλ της Ν. Κορέας!

                 Γιατί όμως οι Έλληνες αποφάσισαν να συμμετέχουν σε έναν ξένο εμφύλιο πόλεμο, τόσο μακρινό, που δεν είχε σχέση με την πατρίδα τους, τη στιγμή μάλιστα που μόλις είχαν εξέλθει από 9 χρόνια πολέμου (Β! Παγκόσμιος και Ελληνικός Εμφύλιος);

Η τότε κυβέρνηση Πλαστήρα και ο βασιλεύς Παύλος ήθελαν να κερδίσουν την εύνοια των ΗΠΑ για να ενταχθεί η Ελλάδα στο ΝΑΤΟ αλλά προτίμησαν να επανδρώσουν μια ταξιαρχία με εθελοντές στρατιώτες και 7 αεροπλάνα (ντακότα) για να μην προκαλέσουν την ελληνική κοινή γνώμη. Ποια ήταν τα κίνητρα όμως των εθελοντών; Πολλά και διάφορα: ο διπλός μισθός που εισέπρατταν σε δραχμές στην Ελλάδα, σε δολάρια στην Κορέα, ιδεολογικοί λόγοι για κάποιους και ευκαιρίες απόκτησης τεχνογνωσίας και σταδιοδρόμησης στις υπηρεσίες στρατού και αεροπορίας! Για κάποιους ήλθαν πιο εύκολα τα πράγματα, όπως για τον Κώστα που εκτελούσε χρέη διερμηνέα ή για την Αργυρή που εκτελούσε χρέη αδελφής νοσοκόμου. Αξίζει να αναφερθεί ότι η ίδρυση της Σχολής Γυναικών Αδελφών Νοσοκόμων του Στρατού έγινε το 1946 υπό τον όρο να μην παντρεύονται οι Αδελφές εκτός κι αν αποστρατευτούν. Και μόλις το 1954 τους επετράπη ο γάμος με έγκριση του ΥΕΘΑ υπό τον όρο όμως να μη τεκνοποιούν!!

Ένας μικρός κατατοπιστικός χάρτης στη σελ. 33 παρουσιάζει τα κυριότερα πεδία μάχης, όπου κατά την πρώτη φάση οι Βορειοκορεάτες είχαν καταλάβει όλη σχεδόν τη Ν.Κορέα εκτός το νοτιοανατολικό άκρο της με το λιμάνι Πουσάν. Τότε ήταν που ο Αμερικανός στρατηγός Μακ Άρθουρ κάνοντας αντιπερισπασμό επιτίθεται στο λιμάνι Ιντσόν που βρισκόταν στα νώτα του βορειοκορεατικού στρατού και τον περικύκλωσε αναγκάζοντας τον να υποχωρήσει πέρα του 38ου παραλλήλου. Και θα συνέχιζε και πέρα αυτού, αν δεν είχε αντίρρηση ο Αμερικανός πρόεδρος φοβούμενος την αντίδραση της κομμουνιστικής Κίνας όπως και έγινε.

Το πρώτο Ελληνικό Εκστρατευτικό Σώμα έφτασε στην Κορέα το Νοέμβρη του 1950 και διακρίθηκε πολεμώντας στο ύψωμα Χάρι, (Χάρο το αποκαλούσαν οι Ελληνες). Η συγγραφέας με μεγάλη δραματικότητα παρουσιάζει την τελευταία μάχη που δόθηκε εκεί τον Ιούλη 1953, λίγο πριν τελειώσει ο πόλεμος. Μιλιούνια Κινέζοι εφορμούσαν εναντίον των Ελλήνων οι οποίοι ταμπουρωμένοι μέσα σε ορύγματα πατούσαν πάνω σε εκατοντάδες νεκρούς Κινέζους και άλλων εθνών που είχαν σκοτωθεί τις προηγούμενες μέρες! Ήταν μια κόλαση επί γης που σημάδεψε όσους πολέμησαν εκεί! Κι ο αιματηρός αυτός πόλεμος έληξε άδοξα χωρίς να κερδίσει κανένας! Ο 38ος παράλληλος παρέμεινε αδιαμφισβήτητο σύνορο! «΄Ενας πόλεμος, εντέλει, για μια αδειανή κορεάτικη πουκαμίσα, ή μήπως όχι»; καταλήγει η συγγραφέας

Τι απέγινε όμως ο Χριστόφορος μέσα στη δίνη αυτού του πολέμου;
Ο ερωτευμένος Χριστόφορος συνεχίζει να γράφει τα ανεπίδοτα γράμματα του προς τη Ξένια που λειτουργούν ως αντίδοτο στον καταπιεσμένο έρωτα του και στις άγριες συνθήκες του πολέμου. Όσα φρικτά όμως βίωσε υπερασπιζόμενος το ύψωμα Χάρι και η ανέλπιστη σωτηρία του τον ανδρώνει, του αλλάζει ψυχολογία και ονειρεύεται να γυρίσει πίσω από την Άπω Ανατολή και σαν τον άνεμο τον Απηλιώτη να διεκδικήσει την Ξένια. Αισθάνεται ότι έχει την ορμή του ανέμου που έρχεται από την Ανατολή, από κει που ανατέλλει ο ήλιος (>Απ +ηλιο+της), τον Λεβάντε αλλιώς ... και θα σαρώσει τα εμπόδια που τον χωρίζουν από την αγαπημένη του!

Το επόμενο κεφάλαιο με επικεφαλίδα "... ΘΑ ΜΠΟΡΟΥΣΕ λοιπόν ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΤΣΙ "  τα πράγματα: να χωρίσει τον άντρα της, να μετακομίσουν μακριά από την Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη, αυτός ως πολιτικός μηχανικός να κτίζει πολυκατοικίες εκεί και να ζουν ευτυχισμένα ... μέχρι το τέλος. Διότι όλα τα πράγματα έχουν ένα τέλος κάποτε! Και  το τέλος έρχεται αναπάντεχα, εμπνευσμένο από τον αληθινό  σεισμό της Θεσσαλονίκης το 1978!  Η διήγηση  όμως κάποιων  μικρών παρένθετων ιστοριών γύρω από τη ζωή του ζευγαριού στη Θεσσαλονίκη και άλλων ηρώων, που ρέουν παράλληλα με την κεντρική ροή της αφήγησης, όσο  συναρπαστικές κι αν είναι κάποιες, πλατειάζουν όμως το κείμενο.

Τελικά  τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά, πιο πεζά και ρεαλιστικά! "ΗΤΑΝ ΟΜΩΣ ΕΤΣΙ ..." είναι η επικεφαλίδα του τελευταίου κεφαλαίου  κι  ας μου επιτραπεί όμως να μην αποκαλύψω το φινάλε του έργου! Η συγγραφέας με το εύρημα του διπλού επίλογου φαίνεται να παίζει για λίγο με τις επιθυμίες του ερωτευμένου Χριστόφορου αλλά και κάθε ερωτευμένου και την πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν όμως! 
 Την αφήγηση του μύθου πλαισιώνουν εικόνες από το γεωγραφικό ανάγλυφο της Κορέας, τη φτώχεια και τα έθιμα της ζωής εκεί, εικόνες από το εξωτικό Τόκιο, έδρα της Αμερικάνικης Διοίκησης τότε αλλά και εικόνες από τις δεκαετίες του 1950 και 1970 στην Ελλάδα, ακόμα και από τις ΗΠΑ που στέλνονταν για να εκπαιδευτούν οι Έλληνες πιλότοι, ελλείψει αντίστοιχων σχολών στην Ελλάδα.

κΚλείνοντας δεν μπορώ να μην αναφερθώ στον τρόπο που χειρίζεται  η συγγραφέας Ρένα Ραψομανίκη-Κούκη τη γλώσσα τόσο συγκινησιακά όσο και λογικά. Ανάλογα τις περιπτώσεις ξερει να ακριβολογεί, να συγκινεί, να δραματοποιεί καταστάσεις και γεγονότα, να εκπλήσσει και να κρατά σε αγωνία τον αναγνώστη  και τελικά  να μας συνεπαίρνει!

Υ.Γ Το βιβλίο κλείνει με τις ευχαριστίες της συγγραφέως προς πρόσωπα και συλλόγους των Βετεράνων Κορέας, του Μουσείου κορεατικού πολέμου στα Βυτινέικα Ηλείας Και με την παράθεση γραπτών πηγών σχετικών με τον πόλεμο της Κορέας και τη συμμετοχή των Ελλήνων σε αυτόν.

Το βιβλίο είναι αυτοέκδοση και διατίθεται από τη συγγραφέα με την οποία μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει στο facebook (Ρένα Ραψομανίκη) ή με e-mail στο rapsoman@sch.gr


Σούλη Αγγελική, φιλόλογος, Αθήνα 22/9/2021

Μια ευχάριστη έκπληξη... και μια πικρή διαπίστωση!

 Μια ευχάριστη έκπληξη μου επεφύλαξαν οι αναγνώστες μου από την Γαλλία που το τελευταίο 24ωρο προτίμησαν το ιστολόγιο μου με 1.000 περίπου επισκέψεις! Οι προτιμήσεις τους στρέφονται κυρίως σε λογοτεχνικά έργα από την πατρίδα (Σολωμός, Καζαντζάκης, Θέμελης, Ζουργός) σε έργα σύγχρονου πολιτικού ενδιαφέροντος και σε ένα μυθιστόρημα "ελληνο-γαλλικής" κουλτούρας για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο κτίριο Πομπιντού στο Παρίσι, που για άλλους αναγνώστες περνά απαρατήρητο. Σας ευχαριστώ πολύ και καλοδεχούμενα  τα σχόλια σας.

Από την άλλη διαπίστωσα με πικρία ότι οι σταθεροί μακροχρόνια Ελληνες αναγνώστες μου από την Ουκρανία "σιώπησαν" τις τελευταίες ημέρες! Κι έκανα τη σκέψη ότι ο φόβος αναζωπύρωσης του πολέμου που τους βασανίζει χρόνια τώρα, τους στερεί το χρόνο και τη χαρά της ανάγνωσης. Η σκέψη και η καρδιά μου κοντά σας!

Καπιταλισμός χωρίς Αντίπαλο, Branko Milanovic, Εκδ. Πόλις, 2020

           

Και τι δεν μάθαμε για το είδος του καπιταλισμού, του επονομαζόμενου πολιτικού, που επικρατεί στην Κίνα  μέσα από το βιβλίο «Καπιταλισμός χωρίς αντίπαλο» του οικονομολόγου Μπράνκο Μιλάνοβιτς! Στην Κίνα, αν και  κυβερνά το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (ΚΚΚ), κυρίαρχο είναι το  καπιταλιστικό σύστημα,  οπότε ο καπιταλισμός έχει επικρατήσει παγκόσμια και είναι χωρίς αντίπαλο, πιστεύει ο Μπράνκο Μιλάνοβιτς, που γεννήθηκε στη Σερβία το 1953 και κατοικεί στις ΗΠΑ. Ο Μιλάνοβιτς έγινε γνωστός από τις μελέτες του για την παγκόσμια οικονομική ανισότητα για την περίοδο 1988-2008, έχει διδάξει σε πανεπιστήμια των ΗΠΑ και έχει διατελέσει επικεφαλής οικονομολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας. Ο Κινέζικος καπιταλισμός διαφέρει όμως από τον Δυτικό καπιταλισμό ο οποίος μετρά αρκετούς αιώνες  καπιταλιστικής οργάνωσης και μεταμορφώσεων. Σε αντίθεση ο Κινέζικος μετρά μόνο 40 χρόνια ανάπτυξης, από τότε που  ο ηγέτης της Κίνας και Γενικός Γραμματέας του ΚΚΚ, Ντεγκ Σιαο Πινγκ δέχτηκε τους Αμερικανούς στη χώρα του να εισάγουν την καπιταλιστική οργάνωση στην οικονομία της,  στη δεκαετία του 1980, μεταφέροντας εκεί τεχνογνωσία και κεφάλαια για να  εκμεταλλευτούν την πληθώρα των εργατικών χεριών του κινέζικου υπερπληθυσμού. 

Βέβαια ο Ντεγκ Σιαο Πινγκ δέχτηκε μόνο οικονομικές μεταρρυθμίσεις όχι όμως και πολιτικές.  Ήθελε η οικονομία και η πολιτική να είναι διακριτά μέρη για να μη καπελώσουν οι ιδιώτες-επιχειρηματίες το κράτος. Ήθελε το Κομμουνιστικό Κόμμα που κυβερνούσε  να μπορεί να ελέγχει την ιδιωτική πρωτοβουλία γι αυτό αρνήθηκε τα δυτικά πρότυπα διακυβέρνησης με τον κοινοβουλευτισμό, τον πολυκομματισμό και τη διάκριση των εξουσιών. Εξάλλου ο κινέζικος λαός είχε μακρά παράδοση 2.000 ετών σε απολυταρχικά καθεστώτα αρχής γενομένης από την εποχή των αυτοκρατόρων μέχρι την εγκαθίδρυση του κομμουνισμού επί Μάο τον 20ο  αιώνα.   

Έτσι σήμερα επικρατούν παγκόσμια δυο μορφές καπιταλισμού: Πρώτον ο πολιτικός καπιταλισμός στην Κίνα και γενικότερα στην  Ασία, όπως τον ονοματίζει ο συγγραφέας,  επειδή έχει επιβληθεί από πολιτικές  «κομμουνιστικές»  ηγεσίες ή παρόμοια μονοκομματικά σχήματα. Δεύτερον ο αξιοκρατικός, φιλελεύθερος καπιταλισμός που επικρατεί στην Ευρώπη, Β. Αμερική, τυπικά στη Ρωσία και γενικότερα στον υπόλοιπο κόσμο.  Αναλύοντας τις δυο αυτές μορφές καπιταλισμού ο συγγραφέας βλέπει πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα σε κάθε είδος. 

Τζον Λε Καρέ: «Η Σήραγγα των Περιστεριών», Ιστορίες από τη ζωή μου", Εκδ. Bell, Αθήνα, Β. εκδ. 2020

Το μυθιστόρημα κατασκοπείας και το τί συμβαίνει στα άδυτα των Μυστικών Υπηρεσιών με τα επικίνδυνα παιχνίδια εξαπάτησης που παίζουν οι κατάσκοποι πάντα  προκαλούσε το δέος των απλών ανθρώπων. Το μυθιστόρημα κατασκοπείας δεν ταυτίζεται με το αμιγώς αστυνομικό μυθιστόρημα στο οποίο η Αστυνομία ερευνά και εξιχνιάζει εγκλήματα-μυστήρια που άπτονται του Ποινικού Δικαίου, αν και συχνά τα όρια μεταξύ αυτών των δυο ειδών δεν είναι πάντα ευδιάκριτα. Το μυθιστόρημα κατασκοπείας ασχολείται με την κρατική κι ευρύτερα πολιτική και οικονομική εξουσία και τις μυστικές μεθοδεύσεις που χρησιμοποιεί προκειμένου να πετύχει τους σκοπούς της. Συνήθως είναι γραμμένο από πρώην ή εν ενεργεία κατασκόπους κι  αυτονομείται ως είδος από τις αρχές του 20^ου αιώνα.[1]

Ο Τζον Λε Καρέ (1931-2020) λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Βρετανού Ντέιβιντ Κόρνγουελ, πρώην κατάσκοπος κι ο ίδιος των Βρετανικών Μυστικών Υπηρεσιών από το 1956 ως το 1964, ανανεώνει το μυθιστόρημα κατασκοπείας, το φέρνει  κοντά στο σύγχρονο αναγνώστη. Οι ιστορίες του εμπνέονται από τη σύγχρονη πολιτική ιστορία του δεύτερου μισού του 20^ου αιώνα : Ψυχρός πόλεμος, μεταψυχροπολεμική εποχή και παγκοσμιοποίηση, μετααποκιοκρατία,  (πόλεμος στο Βιετνάμ, σύγκρουση Ισραήλ-Παλαιστίνης, ισλαμικός φονταμενταλισμός, εμπόριο όπλων και ναρκωτικών, ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, φαρμακοβιομηχανίες κι άλλα). Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που πολλά μυθιστορήματα του έχουν μεταφερθεί στο κινηματογράφο πχ. «Ο Κατάσκοπος που γύρισε από το Κρύο», «Ο Επίμονος Κηπουρός», «Ο Ράφτης του Παναμά» ενώ άλλα έχουν διασκευαστεί ως τηλεοπτικές σειρές.

Οι ήρωες -πράκτορες του Καρέ βρίσκονται στον αντίποδα του Τζέιμς Μπόντ -του πράκτορα που έπλασε ο ‘Ιαν Φλέμινγκ και κυρίως το Χόλυγουντ, του δυναμικού γοητευτικού άντρα που του άρεσαν οι γυναίκες, η ωραία ζωή, τα γρήγορα αυτοκίνητα και που σκότωνε όμως τους εχθρούς στα πλαίσια των καθηκόντων  που αναλάμβανε. Οι πράκτορες του Καρέ αντίθετα είναι άνθρωποι με προτερήματα και ελαττώματα, τολμηροί αλλά και συμφεροντολόγοι,, αμοραλιστές, συνήθως πολιτικοί, δημοσιογράφοι, κρατικοί υπάλληλοι, υπάλληλοι πρεσβειών ...  που στρατολογούνται για να υπηρετήσουν την πατρίδα με το δικό τους βέβαια τρόπο όπως πιστεύουν, που μπορούν να προδοθούν από συνεργάτες τους αλλά και να προδώσουν άλλους.     

Δέκα (10) χρόνια στο Διαδίκτυο

Δέκα (10) χρόνια συνεχούς παρουσίας στο Διαδίκτυο κλείνει φέτος - Φλεβάρης του 2021- το ιστολόγιο μου neaanagnosi.blogspot.com με υπότιτλο Η δική μου ανάγνωση. Ένας πρώτος απολογισμός: 65 αναρτήσεις, 200.000 επισκέψεις με ορισμένη παραμονή χρόνου σε αυτό, 59 ακόλουθοι. Ξεκίνησα δειλά το Φλεβάρη του 2011 μη γνωρίζοντας κατά πόσο το μπλοκ μου θα έχει ανταπόκριση στο κοινό, πόσο θα διαρκέσει και χωρίς να κάνω χρήση μέχρι σήμερα των social media που θα το έκαναν έτσι πιο γνωστό. Και η εξέλιξη των πραγμάτων με δικαίωσε!

Μου δίνει πολύ χαρά, όταν κοιτάζω –μέσα από τις Αναλύσεις της Google, στις οποίες έχω πρόσβαση- τον Παγκόσμιο Χάρτη και τις χώρες απ όπου προέρχονται οι αναγνώστες μου Έλληνες ή γνωρίζοντες την ελληνική. Συνήθως χρωματίζονται γαλάζια –δείγμα αναγνωσιμότητας- η Β. Αμερική (Καναδάς, ΗΠΑ), η Ρωσία: ευρωπαϊκή κι ασιατική, η Ουκρανία, η Δυτική Ευρώπη και η Κύπρος μας. Σπάνια η Αυστραλία (παρόλο που υπάρχουν τόσοι Έλληνες εκεί) και χώρες της Αφρικής (αναμενόμενο). Έχω εκπλαγεί με το πλήθος των αναγνωστών μου από την Ουκρανία αλλά και με τους λιγότερους αναγνώστες μου από κάθε γωνιά της γης π.χ Κίνα, Ιαπωνία, Ισραήλ, Ιορδανία, Ινδονησία και συγκεκριμένα από το Τιμόρ-Λεστέ, τις Φιλιππίνες, τα Αραβικά Εμιράτα , Ρουμανία, Πολωνία, Σουηδία, Βραζιλία, Παραγουάη και από περιοχές που δηλώνονται ως «άγνωστες» χωρίς να κατονομάζονται ! Και χαίρομαι πιο πολύ που ένα ελληνικό ιστολόγιο κρατά συντροφιά σε Έλληνες που βρίσκονται μακριά από την πατρίδα!

Αναγνωρίζω όμως ότι δεν έχει αναπτυχθεί, όπως θα επιθυμούσα, ο διάλογος με τους αναγνώστες μου, για τον οποίο βέβαια ευθύνομαι κι εγώ. Η μη εξοικείωση μου με τη χρήση των social media λειτουργεί ανασταλτικά για μένα.

Κάποτε με ρώτησε ένας φίλος πώς δουλεύω.

1.Πρώτα απ΄ όλα πρέπει να υπάρχει Κίνητρο για να ξεκινήσει κάποιος την ανάγνωση ενός βιβλίου. Κάτι πρέπει να τον τραβήξει σε αυτό. Για αυτό κι εγώ παρακολουθώ την επικαιρότητα κι όταν κάτι τραβήξει το ενδιαφέρον μου είμαι ανοιχτή να το ψάξω, ίσως να το διαβάσω, και ίσως να καταγράψω την ανάγνωση μου πάνω σε αυτό και να τη δημοσιοποιήσω.

2. Η Ανάγνωση ενός βιβλίου δεν εξαντλείται όμως μόνο στην απλή Κατανόηση του περιεχομένου του αλλά προχωρά παραπέρα   στην Ανάλυση του. Και δω βρίσκεται η ομορφιά της ανάγνωσης, διότι μόνο αυτή προσφέρει το χρόνο να σταματήσει κάποιος να ξανασκεφτεί, να στοχαστεί, να κρίνει , να ταξιδεύσει νοερά σε τόπους και καταστάσεις που ο γραπτός λόγος τού παρουσιάζει. Μεθοδολογικά  υπογραμμίζω με μολύβι  και σημειώνω στο περιθώριο των σελίδων πλαγιότιλους, εκφραστικά μέσα,  κάτι που με εντυπωσίασε ...  Με άλλα λόγια, προσπαθώ να καταλάβω όχι μόνο « Τί λέει ο συγγραφέας αλλά και Πώς το λέει, το διατυπώνει γλωσσικά, αλλά και Γιατί επέλεξε το θέμα αυτό, ποιος ο σκοπός του; από ποια οπτική  βλέπει, ερμηνεύει το θέμα αυτό; με ποια σειρά  οργανώνει την παρουσίαση του θέματος του ώστε να πείσει; Απαντώντας στα ερωτήματα αυτά τελικά αποκαλύπτεται το Τί κρύβεται πίσω από τις λέξεις του βιβλίου »!

3. Ακολουθεί η Σύνθεση καταγραφής της Ανάγνωσης, που σημαίνει συναρμολογώ σε ένα νέο κείμενο όσα έχω συγκρατήσει στη μνήμη μου διαβάζοντας το βιβλίο. Συμβουλεύομαι τις σημειώσεις μου, ξαναρίχνω ματιές στο βιβλίο κι αν χρειαστεί αναζητώ περισσότερες πληροφορίες στο Διαδίκτυο για τις τυχόν απορίες μου . Η Σύνθεση είναι μια δύσκολη διαδικασία διότι απαιτεί οργάνωση του υλικού, ιεράρχηση του και γλωσσική εκφραστική ικανότητα του γράφοντος, ώστε να αποδοθεί το πνεύμα του συγγραφέα και το βίωμα του αναγνώστη! Στόχος να δημιουργηθεί ένα ενιαίο κείμενο με πληρότητα, ενότητα, χωρίς να ξεφεύγει από τα όρια που θέτει το μυθιστόρημα, και που ο λόγος του θα κυλά φυσικά κι αβίαστα προκαλώντας το ενδιαφέρον του αναγνώστη χωρίς περιττές φλυαρίες ούτε δυσνόητες πυκνώσεις. Πώς να χωρέσουν όμως στις λίγες σελίδες της καταγραφής της ανάγνωσης οι πάρα πολλές σελίδες του βιβλίου; ... Γι αυτό χρειάζονται σχεδιαγράμματα, διορθώσεις επί  διορθώσεων, εξάσκηση! 

4. Μια βιβλιοκριτική όμως περιλαμβάνει και την αξιολόγηση του συγγραφέα και του έργου του, η οποία είναι μεν υποκειμενική αλλά όταν βασίζεται και σε αντικειμενικά κριτήρια είναι πιο σοβαρή. Προϋπόθεση της αξιολόγησης είναι η ένταξη του συγγραφέα και του έργου του στην εποχή του για να βρούμε τι καινούργιο έφερε, ανακάλυψε. Αυτό το καινούργιο αποτελεί και το βασικό κριτήριο αξιολόγησης και προβάλλεται είτε με το θέμα που επέλεξε ο συγγραφέας είτε με την ερμηνεία που του δίνει είτε με τον τρόπο που χρησιμοποιεί τη γλώσσα για να το διατυπώσει είτε με όλα αυτά. Η σύγκριση με άλλα  έργα συγγραφέων -που έζησαν την ίδια εποχή ή και μεταγενέστερα - αναδεικνύει ή όχι τη διαφορά ποιότητας μεταξύ τους και αποτελεί  κι αυτή κριτήριο αξιολόγησης. Σε αντίθεση η εστίαση μόνο στην υπόθεση ή στο μύθο του έργου δεν είναι αρκετή για να καταλάβει κάποιος την ουσία του έργου!

Αυτά τα λίγα «ζαλιστικά» ίσως για το φίλο που είχε την απορία να με ρωτήσει πώς δουλεύω τις εκτενείς βιβλιοπαρουσιάσεις μου, τις οποίες γράφω, σημειωτέον, ούτε κάτω από την πίεση του δημοσιογραφικού χρόνου ούτε για να κερδίσω χρήματα αλλά γεμίζοντας δημιουργικά τον ελεύθερο χρόνο μου. Η δε δημοσιοποίηση τους στο Διαδίκτυο μου προσφέρει τη χαρά να μοιράζομαι με άλλους τις αναγνώσεις αυτές και να μη μένουν φυλακισμένες στον κλειστό χώρο του δωματίου μου! 

Υ.Γ: Τα στάδια αυτά ανάγνωσης και καταγραφής που αναφέρονται παραπάνω  περιέχονται στο ανέκδοτη μελέτη μου "Η καλλιέργεια της Κριτικής σκέψης μέσα από την ανάγνωση και τη γραφή"... Πιστεύω ότι το Διδακτικό Παιδαγωγικό Κίνημα της Κριτικής σκέψης που αναπτύσσεται κάποιες δεκαετίες τώρα  είναι μεγάλης σημασίας και δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο μέσα στις εκπαιδευτικές αίθουσες αλλά να απλώνεται  και στην κοινωνία σε όλες τις περιπτώσεις ανάγνωσης!

THE DREAM , Σκιές στην Αθήνα , Μίμη Ανδρουλάκη, Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα,1994

Μια παλιά ανάρτηση μου, που άπτεται ενός επίκαιρου θέματος της δυσκολίας άσκησης δημοκρατικής πολιτικής κι όχι  απλώς διαχείρισης των κοινών στη σύγχρονη εποχή   -την οποία κατά λάθος  είχα κατεβάσει- τη δημοσιοποιώ ξανά κατ΄ απαίτηση φίλων που επιθυμούν να τη διαβάσουν.

       Ένα από τα πρώτα βιβλία του Μίμη Ανδρουλάκη,  γνωστού για την πολιτική του δράση στην ευρύτερη Αριστερά, που έκανε αίσθηση όταν εκδόθηκε,  ήταν  το  «THE DREAM"  με υπότιτλο «Σκιές στην Αθήνα».  Ο συγγραφέας στο βιβλίο αυτό έχοντας υπόψη του την κρίση που διέρχεται ο πολιτισμός μας με έμφαση στην αδυναμία άσκησης ουσιαστικής πολιτικής στα τέλη του 20^ου αιώνα,   διαπιστώνει την τεράστια απόκλιση της σημερινής πραγματικότητας από τις θεωρίες τριών μεγάλων διανοητών, Φρόιντ,  Μαρξ και Νίτσε, που οραματίστηκαν αλλιώς το μέλλον της ανθρωπότητας πριν περίπου 100 χρόνια, όσον αφορά την «Τέχνη του Ευ Ζην και του Πολιτεύεσθαι». Ο συγγραφέας  πιστεύει, ότι οι διανοητές αυτοί ήταν από τα πιο ριζοσπαστικά πνεύματα της ανθρωπότητας, διότι αποκάλυψαν το αιώνιο παράλογο του πολιτισμού μας, ο οποίος δημιουργήθηκε καταπιέζοντας τριπλά τον άνθρωπο, μέσα από την εργασία του, μέσα από τις ηθικές αρχές που πρέπει να τηρεί, και μέσα από την καταστολή των επιθυμιών του. Μια τριπλή λοιπόν καταπίεση οικονομική, ηθική, ψυχική βρίσκεται στη βάση του ανθρώπινου πολιτισμού. Με τις θεωρίες τους οι τρεις αυτοί διανοητές άνοιξαν τους ασκούς του Αιόλου προσφέροντας επιχειρήματα –λογικά και λογικοφανή- στο σύγχρονο άνθρωπο ώστε να αμφισβητήσει πολλά απ’ όσα οι πρόγονοι τους θεωρούσαν απαγορευμένα ή αδύνατα να γίνουν. 

Έτσι οι σημερινοί άνθρωποι, έγιναν Α-ν-έστιοι, χωρίς εστία, δηλαδή το καταφύγιο εκείνο που προσφέρει προστασία και γαλήνη στο νου και στην ψυχή τους και Α- πάτορες δηλαδή αποκομμένοι απ’ τους προγόνους τους. Ναυαγοί λοιπόν του σύγχρονου καιρού συνομιλούν με τις σκιές των στοχαστών αυτών αναζητώντας λύσεις κι απαντήσεις  στην «Τέχνη του Ευ Ζην και του Πολιτεύεσθαι». «Ο άνθρωπος εδώ και χιλιάδες χρόνια έμαθε να ζει μέσα στα όνειρα του με τις σκιές των πεθαμένων γενιών»  αναφέρει ο συγγραφέας, ο οποίος γι αυτό επιλέγει τον τίτλο «the dream» και τον υπότιτλο «Σκιές στην Αθήνα» που αντανακλούν το σκεπτικό του. Κοινό σημείο έκφρασης των τριών αυτών διανοητών είναι η αναφορά τους σε αρχαίους ελληνικούς μύθους ή φιλοσόφους για να περιγράψουν τις θεωρίες τους. Ο πατροκτόνος Οιδίποδας, το οιδιπόδειο σύμπλεγμα, η Αντιγόνη, ο θεός Διόνυσος με τους Σατύρους του, ο κυνισμός, ο Προμηθέας κι άλλα πρόσωπα και φιλοσοφικές θεωρίες επανέρχονται μέσα στο έργο συμβολίζοντας ή συγκρίνοντας καταστάσεις.

Το βιβλίο αποτελείται από 10 κεφάλαια, όπου στο πρώτο με τίτλο «ο Ναυαγός» αναφέρεται στην ταυτότητα του σύγχρονου ανθρώπου, του ανέστιου κι απάτορα. Στα επόμενα  τέσσερα κεφάλαια παραθέτει τις θεωρίες των διανοητών Φρόιντ (κεφ. ο Πατροκτόνος), Μαρξ (κεφ. ο Ερωτικός), Νίτσε ( κεφ. ο Υπεράνθρωπος & ο Άγιος Σάτυρος). Στα  υπόλοιπα με τίτλους  "ο Μοναχικός" μιλά για την ανέλπιστη κυκλοφορία των βιβλίων τους μετά το θάνατο τους και την απήχηση που είχαν. Στα υπόλοιπα κεφάλαια "ο Τεμπέλης", ο "τελευταίος Υπνοβάτης"  διαπιστώνει τη μεγάλη απόκλιση ανάμεσα σε αυτά που οραματίστηκαν  για το μέλλον της ανθρωπότητας οι τρεις διανοητές και στη σημερινή πραγματικότητα που τους διαψεύδει οικτρά! Η αλλοτρίωση του ανθρώπου συνεχίζεται πιο δυνατά ώστε πολλά, αόρατα και σφιχτά δεσμά  τον εγκλωβίζουν και τον χειραγωγούν κάνοντας δύσκολη την Τέχνη του Ζην και του Πολιτεύεσθαι. Στα δυο τελευταία κεφάλαια "ο Ανώνυμος" και ο "τελευταίος Αλκιβιάδης" προβληματίζεται γιατί οι πολιτικοί σήμερα έχουν  χάσει το κύρος τους και ποιος ο ρόλος που τούς απομένει πια στις σημερινές συνθήκες ζωής. 

      Πιο συγκεκριμένα ο Ζίγκμουντ Φρόιντ (1856-1939) πίστευε ότι η αλλοτρίωση του ανθρώπου, που  τον κάνει να αισθάνεται ανικανοποίητος από τον τρόπο ζωής του, πηγάζει από τον ίδιο τον άνθρωπο και συγκεκριμένα απ’ την απώθηση των επιθυμιών του (αυτών που πιστεύει ότι θα του δώσουν ηδονή) στο υποσυνείδητο ή ασυνείδητο του, «στο Εκείνο» όπως το ονόμαζε. Η κοινωνία, «το Υπερεγώ», όπως ονομάτιζε τους  κοινωνικούς θεσμούς με τις αξίες και τους κανόνες τους…λογοκρίνουν –αρχής γενομένης από την νηπιακή ηλικία- πολλές επιθυμίες που προκαλούν ευχαρίστηση στον άνθρωπο, με κυριότερη τη σεξουαλική, οι οποίες καταχωνιάζονται στο υποσυνείδητο ή Εκείνο. Το «Εγώ», δηλαδή η συνείδηση του ανθρώπου βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα στο «Υπερεγώ» και στο «Εκείνο» και πότε κολακεύει το ένα και πότε το άλλο για να ισορροπεί. Οι απωθημένες επιθυμίες συνήθως βρίσκουν διέξοδο στα όνειρα μας του ύπνου και του ξύπνιου. Κάποτε όμως οι απωθημένες επιθυμίες, όταν δεν μπορούν να επενδυθούν σε ιδέες και να δημιουργήσουν νέες εξιδανικεύσεις(σ.199) εξεγείρονται, ξεγελώντας τον φρουρό τους, τη συνείδηση, και τότε δημιουργούνται οι νευρώσεις και οι ψυχώσεις. Έτσι ο Φρόιντ πιστεύει ότι τα αίτια της αλλοτρίωσης είναι ψυχολογικά. Η προσφορά του έργου του ήταν ότι μελέτησε το ρόλο των επιθυμιών στη ζωή του ανθρώπου, ανακάλυψε την τριμερή δομή του ψυχικού μηχανισμού  του ανθρώπου κι ανακάλυψε τη μέθοδο της ψυχανάλυσης δηλαδή έναν τρόπο για να μπορούν να αποκαλύπτονται οι απωθημένες επιθυμίες και να απελευθερώνονται οι άνθρωποι από το διχασμό, στον οποίο έχουν περιπέσει κι ο οποίος τους αλλοτριώνει.

           Αντίθετα ο Κάρολος Μάρξ(1818-1883) πίστευε ότι τα αίτια της αλλοτρίωσης και των δεινών του ανθρώπου είναι κοινωνικά. Όλα ξεκινούν από την εργασία του, από την οποία αισθάνεται αποξενωμένος όταν δεν του προσφέρει τη χαρά της δημιουργίας. Αυτή η αποξένωση επιτείνεται όταν αισθάνεται ότι τον εκμεταλλεύονται οικονομικά, όταν η δουλειά τον γεμίζει άγχος κι όταν τα ασφυκτικά ωράρια του στερούν τον ελεύθερο χρόνο του. Γι’ αυτό οραματίστηκε μια μελλοντική ιδανική κοινωνία, που ο πολιτισμός της αναγκαστικής εργασίας ή δουλειάς (εκ του δούλος) θα παραχωρήσει τη θέση του στον πολιτισμό του ελεύθερου χρόνου, μέσα στον οποίο ο καθένας θα ασχολείται δημιουργικά με ό,τι του αρέσει κι έτσι θα καλύπτονται συγχρόνως και οι ανάγκες μας, οι οποίες βέβαια σε πολλά θα έχουν διαφοροποιηθεί από τις σημερινές. Προχωρώντας ο Μάρξ περισσότερο αναζήτησε κι ανέλυσε τη δομή του καπιταλιστικού συστήματος στην Εισαγωγή του πασίγνωστου βιβλίου του το «Κεφάλαιο», γράφοντας ότι η Βάση κάθε κοινωνικοοικονομικού συστήματος είναι η οικονομία, η οποία στηρίζεται στις παραγωγικές δυνάμεις και στις παραγωγικές σχέσεις. Το επίπεδο ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων[1] συμπαρασύρει και σε αλλαγή τις παραγωγικές σχέσεις[2]. Στη συνέχεια η Βάση της κοινωνίας, δηλ. η οικονομία καθορίζει το Εποικοδόμημα της κοινωνίας δηλαδή τη νομοθεσία, τις αξίες, την ιδεολογία, τη γλώσσα, το πολίτευμα….Η άρση της αλλοτρίωσης του ανθρώπου θα ΄ρθει μέσα από την απελευθέρωση του από την αναγκαστική δουλειά για να επικρατήσει ο πολιτισμός του ελεύθερου χρόνου και γενικότερα μέσα από το μετασχηματισμό της κοινωνίας σε αταξική (αρχικά σοσιαλιστική και στη συνέχεια σε κομμουνιστική), όπου τα μέσα παραγωγής θα είναι κοινωνικά δηλαδή δεν θα ανήκουν σε ιδιώτες αλλά σ’ όλη την κοινωνία (social=κοινωνικό). Τότε ο άνθρωπος θα πάψει να ΄ναι κατακερματισμένος  και θα ολοκληρωθεί ως προσωπικότητα. Τελικά ο Μαρξ με το έργο του θεμελίωσε την επιστήμη της Πολιτικής Οικονομίας[3] δείχνοντας πώς το κοινωνικο-οικονομικό σύστημα που επικρατεί κάθε φορά διαμορφώνει τα μέσα και τους σκοπούς της πολιτικής της εποχής του.

                Τέλος ο Φρειδερίκος Νίτσε (1844-1900) πίστευε ότι η καταπίεση του ανθρώπου έχει ηθική βάση, επειδή οι αξίες, οι ιδεολογίες, ακόμα και η θρησκεία είναι κτισμένα πάνω σ’ ένα ψέμα, σε μια παράλογη λογική που πρέπει να γκρεμιστούν κι αυτό που πραγματικά αξίζει είναι το βίωμα του Υπερανθρώπου. «Γκρεμίστε τα είδωλα, την ηθική, το Θεό…» που προσφέρουν τάχα βεβαιότητες και ψεύτικο εφησυχασμό στον άνθρωπο. Όλα είναι ένα ψέμα. Και καινούργιες ιδεολογίες αν έρθουν πάλι πάνω σε ψέματα θα είναι κτισμένες. Ο Νίτσε, οπαδός του Διονυσιακού πνεύματος, των ενστίκτων και των αισθήσεων, αμφισβητεί το πνεύμα του Διαφωτισμού που στηρίχτηκε στην πίστη της λογικής για να βελτιωθεί η κοινωνία και να οδηγηθεί ο άνθρωπος στην πρόοδο και στην ευτυχία του. Προτείνει για την άρση της αλλοτρίωσης το προσωπικό βίωμα του Υπερανθρώπου, μέσα από το οποίο θα απολαμβάνει τη ζωή σ’ όλο της το μεγαλείο με την απελευθέρωση των ενστίκτων και των αισθήσεων. Απαραίτητη προϋπόθεση ο μετασχηματισμός του ανθρώπου σε Υπεράνθρωπο δηλαδή σε μια νέα μορφή ατομικότητας, όπου η θέληση για δύναμη θα είναι το κύριο χαρακτηριστικό της. Μια θέληση όχι για εξουσιαστική δύναμη αλλά για δύναμη που θα μπορεί να καταστρέφει όλα αυτά που τον καταπιέζουν για να μεταμορφώνει τον εαυτό του σε Υπεράνθρωπο. Ο χριστιανισμός και ο σοσιαλισμός οδηγούν στην ισοπέδωση και στην ηθική του κοπαδιού. Όταν οι άνθρωποι αγωνίζονται να αποκτήσουν τα ίδια με τα αφεντικά τους (ιδιοκτησία, εξουσία) τότε αναπαράγεται ο ίδιος πολιτισμός. Γκρεμίστε τις λέξεις της παρακμής: αμαρτία, ενοχή, μετάνοια, λύτρωση, σωτηρία, χρήμα και δημιουργείστε νέες λέξεις.  Τελικά ο Νίτσε με τη θεωρία του φτάνει σ’ έναν πρωτόγνωρο μηδενισμό, που, ενώ απ’ τη μια γκρεμίζει τα πάντα, απ΄ την άλλη καταφάσκει τη ζωή και την ύπαρξη του ανθρώπου, κηρύσσοντας δηλαδή έναν διονυσιακό μηδενισμό, όπως χαρακτηρίστηκε από πολλούς αργότερα.

               Πόσο επίκαιρες μπορεί να είναι σήμερα οι θεωρίες αυτές σ’ έναν κόσμο που διαρκώς μεταβάλλεται και που προστίθενται νέες αλλαγές, όπως οικολογικό πρόβλημα, επανάσταση των επικοινωνιών και της πληροφορικής, οικονομική κρίση…αλλαγές που έκαναν τον κόσμο ακόμα πιο πολύπλοκο; Ο άνθρωπος του 21^ου αιώνα πως θα διαχειριστεί όλη αυτή τη γνώση, που συσσωρεύτηκε και που συμπαρασύρει τα πάντα στο διάβα της; Ποιος ο ρόλος της πολιτικής και του πολιτικού σ’ αυτό το σύγχρονο κόσμο; Κατά πόσο επαληθεύτηκαν οι θεωρίες των τριών αυτών διανοητών;  αναρωτιέται ο συγγραφέας

         Στο έκτο κεφάλαιο «ο Μοναχικός» ο συγγραφέας μιλάει για την τύχη των βιβλίων, που είναι απρόβλεπτη μέσα στο χρόνο, για το ποιος δίνει το νόημα σ’ ένα βιβλίο, ο συγγραφέας ή ο αναγνώστης, για τους διαφορετικούς τύπους αναγνωστών, για το ρόλο του διανοούμενου στην τηλεοπτική εποχή μας, για τη σχέση μοναξιάς και δημιουργίας για να καταλήξει ότι στην εποχή τους τα βιβλία των προαναφερθέντων στοχαστών είχαν ελάχιστες πωλήσεις, ενώ με το πέρασμα του χρόνου οι πωλήσεις τους αυξήθηκαν κατακόρυφα. Οι πωλήσεις των βιβλίων του Μαρξ έφτασαν να συναγωνίζονται τις πωλήσεις της Βίβλου, ο Νίτσε, το 1994 ήταν ο πρώτος σε πωλήσεις σ’ όλη την Ευρώπη κι ο Φρόιντ, 30 χρόνια μετά το θάνατο του, σάρωσε σε πωλήσεις σ’ όλο τον κόσμο. Δυστυχώς όμως ο σύγχρονος άνθρωπος με την απόκτηση τόσης γνώσης, που λογικά θα τον απελευθέρωνε, κατάντησε ένας «μοναχικός» άνθρωπος, που η ελευθερία του κι η ευθύνη του για τις πολλαπλές υποτιθέμενες επιλογές του τον γεμίζει άγχος κι αγωνία. «Είναι μόνος μέσα στην πιο μεγάλη και χαοτική επικοινωνία που γνώρισε ποτέ ως τα τώρα η ανθρωπότητα, απρόσωπος, κι ανώνυμος χωρίς ταυτότητα» αναφέρει ο συγγραφέας (σ.111).

             Το έβδομο κεφάλαιο «ο Τεμπέλης» έχει θέμα την εργασία και τον ελεύθερο χρόνο και τη μετεξέλιξη τους. Η  λογική φωνή του Μαρξ, που εκφράζει το πνεύμα του αντάρτη Προμηθέα, ατόνησε. Η κοινωνία της δημιουργικής εργασίας με τον πολιτισμό του ελεύθερου χρόνου, που οραματίστηκε ο Μαρξ, δίνει τη θέση της στην Κοινωνία της Πληροφορίας, η άυλη οικονομία έχει κυριαρχήσει πάνω στην παραγωγική εργασία, που η αποτελεσματικότητα της μετριέται από τις  απρόσωπες Αγορές, η ειδικευμένη εργασία όλο και βαθαίνει ενώ η δημιουργική όλο και λιγοστεύει αποξενώνοντας το άτομο από την εργασία του, χωρίς να του προσφέρει ψυχική ικανοποίηση. Και το χειρότερο δεν υπάρχει εργασία για όλους αλλά ανεργία. Απ΄ την άλλη ο ελεύθερος χρόνος για τον σημερινό άνθρωπο συχνά αποτελεί πηγή νευρώσεων κι άγχους, διότι τα περισσότερα μέσα διασκέδασης είναι εμπορευματοποιημένα. Η διασκέδαση τις περισσότερες φορές είναι προκαθορισμένη δηλαδή προκατασκευάζεται απ’ αυτούς που την ελέγχουν, όπως απ’ τα γραφεία ταξιδίων, οι δισκογραφικές εταιρείες, η βιομηχανία του κινηματογράφου, τα νυχτερινά κέντρα διασκέδασης…έτσι ώστε να στερούν τον αυθορμητισμό, την πρωτοτυπία, την ελευθερία απ’ το άτομο μετατρέποντας τον σε καταναλωτή ακόμα και του ελεύθερου χρόνου του, κι οδηγώντας τον έτσι σε απώλεια του νοήματος της ψυχαγωγίας του και της ψυχικής του πλήρωσης. Μήπως φτάσαμε σε μια κοινωνία δούλων χωρίς εργασία, όπως συνέβη στα τελευταία χρόνια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, πριν την πτώση της; αναρωτιέται ο συγγραφέας.

         Τη φωνή του Φρόιντ, τη φωνή της αιώνιας επιθυμίας, στο μεταίχμιο της λογικής και των αισθήσεων, την άκουσαν πολλοί και πάνω σ’ αυτήν στηρίχθηκαν η σεξουαλική απελευθέρωση, οι μέθοδοι της διαφήμισης και της προπαγάνδας. Το κεφάλαιο « ο τελευταίος Υπνοβάτης» αναφέρεται στο σύγχρονο τηλεθεατή, όπου η τηλεόραση σαν τον υπνωτιστή χαλαρώνει τον έλεγχο της συνείδησης του, του ξυπνά απωθημένες επιθυμίες που γλιστρούν μέσα στη συνείδηση του και τον δυναστεύουν. Το κυριότερο η τηλεόραση δημιουργεί ένα συλλογικό ασυνείδητο(σ.160),ψεύτικο, εμπορευματοποιημένο, το οποίο δρα παράλληλα με το ατομικό, το αυθεντικό ασυνείδητο, επιτείνοντας έτσι το διχασμό και την αλλοτρίωση του ανθρώπου και σε επίπεδο ασυνείδητου ακόμα! Ο σύγχρονος άνθρωπος ζει σ’ ένα διχασμό, σε δυο κόσμους: τον κόσμο της εικόνας, που την ορίζουν οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και στον πραγματικό κόσμο που τον καθορίζουν οι αληθινές ανάγκες της κοινωνίας και του ατόμου. Ζούμε την ακραία σύγχυση κι οφθαλμαπάτη. Ποιος καθορίζει πλέον τα γούστα και τις επιλογές μας; Αλίμονο στον υπνοβάτη, αν ξυπνήσει κάποια στιγμή απότομα. Το ξύπνημα του θα είναι οδυνηρό κι επικίνδυνο!

         Τη φωνή του Νίτσε, που έρχεται απ’ το βάθος των ενστίκτων και των αισθήσεων, την άκουσαν επίσης πολλοί, κι άρχισαν να γκρεμίζουν πολλά παραδοσιακά στοιχεία της κοινωνίας, φτάνοντας  σε μια ισοπέδωση, σε μια κοινωνία που έγιναν όλα πολτός, καταργώντας την αξιοκρατία, την ιεράρχηση αξιών και συμπεριφορών. Ο Νίτσε σήμερα είναι πιο επίκαιρος από ποτέ! Ο παίζων άνθρωπος, ο «Homo lydens», ζει τη ζωή του σαν να είναι παιχνίδι κι αντιμετωπίζει τα σοβαρά προβλήματα του σαν να παίζει, χωρίς ευθύνες, ζώντας σε ένα ονειρικό σύμπαν. Ο «παιγνιώδης πολιτισμός» που οραματίστηκε ο Νίτσε στο έργο του «Ιδέ ο Άνθρωπος» έχει εκφυλιστεί με την εγκαθίδρυση της βιομηχανίας του θεάματος, όπου όλοι «παίζουν» μικροί, μεγάλοι. «Τα πάντα και κάθε στιγμή είναι παιχνίδι στην παγκόσμια αγορά, την τηλεοπτική και διαφημιστική»(σ150). Ο μαγικός κύκλος του παιχνιδιού όμως, με την αθωότητα του, το αυθόρμητο και την ξενοιασιά του έχει χαθεί. Μια νέα απώλεια του εαυτού μας, που  μεγεθύνει την ήδη υπάρχουσα αλλοτρίωση μας, ήλθε να προστεθεί στις προηγούμενες!

                           Και οι πολιτικοί τι κάνουν; Ποιος ο ρόλος της πολιτικής στις αρχές του 21^ου αιώνα; Πως ασκείται η τέχνη του Πολιτεύεσθαι στο 2000 μ Χ; Μη ξεχνάμε ότι η πολιτική ασκείται πάντα μεταξύ αυτών που κατέχουν την εξουσία και αυτών που εξουσιάζονται και το επίπεδο και των δυο επηρεάζει τον τρόπο άσκησης της.

Στο 9^ο κεφάλαιο «Ο Ανώνυμος» ο συγγραφέας πιστεύει ότι από την εξουσία του ενός φαίνεται ότι έχουμε περάσει στην εξουσία του Κανενός. Ένας αόρατος, Ανώνυμος κυβερνήτης πάνω απ’ τους πολιτικούς! Μια βουβή διαδικασία, που ενώ υπάρχουν πολλοί επώνυμοι πολιτικοί, επιτελεία, στρατηγικές, αυτός ο απρόσωπος κυβερνήτης -σαν τις απρόσωπες κι ανώνυμες πολυεθνικές εταιρείες- Αγορές φαίνεται ότι τους υποκλέπτει την εξουσία. Ο σημερινός πολιτικός είναι ένας ναυαγός στο πέλαγος της αβεβαιότητας και της απροσδιοριστίας, που άθελα του, μπορεί να γίνει υπαίτιος για συνέπειες που ξεφεύγουν απ’ τον ορθολογικό σχεδιασμό της πολιτικής του, επειδή είναι πολλοί οι παράγοντες που επηρεάζουν την εξέλιξη των πολιτικών αποφάσεων. Μακάρι να υπήρχε ένα μαθηματικό μοντέλο, αναφέρει ο συγγραφέας, που θα έβαζε σε λογική τάξη το χάος που επικρατεί στη σημερινή πολιτικοκοινωνική κατάσταση (σ.185).Έτσι ο σημερινός πολιτικός δεν είναι τόσο δυνατός, ώστε να μπορεί να υπηρετήσει την αληθινή πολιτική και μάλιστα συχνά γίνεται ο αποδιοπομπαίος  τράγος για τις αποτυχίες του πολιτικού συστήματος, η λειτουργία του οποίου ξεφεύγει απ’ τα όρια των πολιτικών.

Στο τελευταίο κεφάλαιο «ο Τελευταίος Αλκιβιάδης» αναφέρεται ότι σε μια τέτοια κοινωνία σαν τη σημερινή ταιριάζει ένας πολιτικός τύπου Αλκιβιάδη με τα πολλά πρόσωπα, που ξέρει να εξεγείρει το συλλογικό ασυνείδητο  με την ομορφιά του, ή τα πλούτη του, τη ρητορεία του, ή και τα  χοντρά ελαττώματα του, ακόμα και την προδοσία του! Ένας πολιτικός-γόης, που με την εικόνα του που παρουσιάζει προς τα έξω, ξέρει να παραμυθιάζει την κοινή γνώμη γιατί «αυτός είναι αυτό, που θα  ‘θελαν να ΄ναι κι εκείνοι και δεν είναι» (σ.198). Ο πολιτικός αυτού του τύπου όμως ζει μια εσωτερική αγωνία, ένα διχασμό ανάμεσα στον πραγματικό εαυτό του και τον ψευδή που δείχνει προς τα έξω.(σ.199) Ανέβηκε στην κορυφή χωρίς να την κατακτήσει μόνος του, κι ευρίσκεται υπό την κηδεμονία του «ιδρυτή» του κόμματος του. Επιλέγει τους φίλους του υστερόβουλα που με την παρουσία τους εξωραϊζουν τη δημόσια εικόνα του(σ.213).

Ποιες λοιπόν επιλογές μπορεί να έχει σήμερα, ένας που ασχολείται με την πολιτική; Κι ο Ανδρουλάκης απαντά ή να σηκωθεί να φύγει ή σαν το βοσκό να καθοδηγεί το κοπάδι-μάζες ή κάτι σχεδόν ακατόρθωτο: να υποδύεται τον αληθινό εαυτό του και συγχρόνως όμως να διδάσκει ήθος από τη δημόσια σκηνή που εμφανίζεται, το ήθος που υπονοείται ότι έχει, διότι το ήθος είναι ο σκοπός της αληθινής πολιτικής, καθώς λέει και ο Αριστοτέλης και εμπεριέχεται μέσα στην ίδια τη διαδικασία  της πολιτικής, δηλ. στα μέσα που χρησιμοποιεί για την επίτευξη των στόχων της! Κι αναρωτιέται κανείς κατά πόσο ένας τέτοιος ηθο-ποιός/πολιτικός  μπορεί να λειτουργήσει μέσα στις σημερινές κοινωνίες, όπου ο σκοπός έχει διαχωριστεί από τα μέσα της πολιτικής και η πολιτική έχει γίνει απλώς ένα εργαλείο, για την επικράτηση ιδιοτελών συμφερόντων; (σ.195-6)

 

Ένας Ανδρουλάκης ανατρεπτικός, τολμηρός, αιρετικός ίσως, που με το χάρισμα του λόγου του κρατά το ενδιαφέρον του αναγνώστη  προσφέροντας περισσότερο προβληματισμούς παρά λύσεις. Η ίδρυση ενός Παγκόσμιου Κινήματος Βιοσοφίας, που προτείνει ως λύση είναι αόριστη κι ασαφής. Ένα κίνημα που θα προσφέρει νέες ιδέες, αξίες, λέξεις τόσο στην ιδιωτική όσο και στη δημόσια ζωή και που θα βρίσκεται σε ανοιχτό διάλογο με την πολιτική.  Κατά την προσωπική μου γνώμη η μετα-βιομηχανική ή μετα-μοντέρνα, ή μετα-δημοκρατική εποχή που ζούμε, δεν μπορεί να ερμηνευθεί με τη γλώσσα που ο Διαφωτισμός χρησιμοποίησε για να ερμηνεύσει την άνοδο κι επικράτηση της αστικής τάξης ως δίκαιης κι αναγκαίας για την πρόοδο ολόκληρης της κοινωνίας. Ζούμε σε μια μεταβατική εποχή, όπου το παλιό γκρεμίζεται κα το νέο δεν έχει ακόμα σχηματοποιηθεί, ώστε να είναι ευδιάκριτο και να προσφέρει ελπίδες κι όραμα στον κόσμο. Ένας κύκλος τελειώνει κι ένας νέος αρχίζει. «Η αιώνια επιστροφή» που θα έλεγε κι ο Κάρολος Φρειδερίκος του Ζίγκμουντ ενοποιημένοι σε ένα όνομα, και σε μια νέα ερμηνεία από τον Μίμη Ανδρουλάκη! Η Αγία Τριάδα, το τρισυπόστα ψη κι αυτή ελληνική (σ.14), που εκφράζει το ακατανόητο κι όμως πιστευτό από πολλούς!

Έτσι είναι η ανθρώπινη φύση, να στοχάζεται πάνω στα ανθρώπινα και να τα ερευνά, πότε συλλαμβάνοντας αλήθειες του κόσμου τούτου και πότε όχι!

                                                                                                                          Σούλη Αγγελική

                                                                                                                              Φιλόλογος

                                                                                                                 Βάρκιζα, καλοκαίρι 2010

   

---

[1] Βλ, « Πολιτική Οικονομία του Καπιταλισμού», εκδ. Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, 1982.Με τον όρο παραγωγικές δυνάμεις εννοούνται όσα μπορούν να παράγουν: α. η εργατική δύναμη του ανθρώπου, (σωματική, πνευματική, μαζί με την αποκτηθείσα πείρα του). β. τα μέσα παραγωγής, η γη αλλά κι αυτά που έχει αναπτύξει κάθε εποχή , όπως εργαλεία, μηχανές, συσκευές, βιομηχανία, και σήμερα μηχανές υψηλής τεχνολογίας. 

[2] Με τον όρο παραγωγικές σχέσεις εννοούνται οι σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ αυτών που κατέχουν τα μέσα παραγωγής κι αυτών που δεν τα κατέχουν. Οι σχέσεις αυτές ποικίλλουν ανάλογα με το επίπεδο ανάπτυξης των  παραγωγικών δυνάμεων. Είναι σχέσεις που εμφανίζονται σ’ όλα τα στάδια της οικονομικής ζωής απ’ την παραγωγή των αγαθών ως τη διανομή και την κατανάλωση τους. Μπορεί να είναι σχέσεις βαθιάς ανισότητας κι εκμετάλλευσης, όπως δούλου-αφέντη, ή μερικής εξάρτησης, όπως εργάτη-βιομήχανου και  οδεύουν σε σχέσεις ισότητας σε σ’ ένα σοσιαλιστικό σύστημα, όπως το οραματίστηκε ο Μαρξ.

[3]Bλ. Εφ. Βήμα Κυριακής 19-10-2008 σ.Β19 Ο Μαρξ μαζί με τον Άνταμ Σμιθ θεωρούνται οι θεμελιωτές της νέας επιστήμης της Πολιτικής Οικονομίας, διότι θεωρούσαν αδιανόητη την εξέταση  της Οικονομίας εκτός πολιτικού χώρου, αποκομμένη από το πολιτικό πλαίσιο της κοινωνίας μέσα στην οποία αποκτούσε νόημα κι αξία. Στον 20^ο αιώνα  οι λεγόμενοι νεοκλασσικοί οικονομολόγοι εξαφάνισαν το επίθετο Πολιτική φιλοδοξώντας να παρουσιάσουν τάχα μια ουδέτερη και καθολική επιστήμη της Οικονομίας και για να προσδώσουν κύρος στην επιστήμη τους άρχισαν να απονέμουν από το 1969 και μετά βραβείο Νομπέλ Οικονομίας, κάτι που δεν είχε βέβαια σχεδιάσει ο ιδρυτής του βραβείου ο Άλφρεντ Νομπέλ το 1901. Οι νεοκλασσικοί αντικατέστησαν τη θεωρία της αξίας των αγαθών που βασίζεται στην εργασία, (που δέχονταν και οι μαρξιστές και οι φιλελεύθεροι) από μια υποκειμενική θεωρία που βασίζεται στον οριακό υπολογισμό και που άνοιξε το δρόμο σε μαθηματικές μοντελοποιήσεις της οικονομίας, (που οδήγησαν την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008).